Blog Archives

ស្វែងយល់ពីពាក្យខ្មែរ ៖ កល កល់ និង កលហ៍


ថ្ងៃ​នេះ​ខ្ញុំ​លើក​យក​ពាក្យ​ចំនួន​បី​ ដែល​មាន​សូរ​ដូច​គ្នា​ ប៉ុន្តែ​ន័យ​នៃ​ពាក្យ​ខុស​គ្នា​  មក​បង្ហាញ​ដើម្បី​ជា​គតិ​ និង​ ជា​ប្រយោជន៍​ក្នង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ពាក្យ​ពេចន៍​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ និង​ សម្រាប់​ជា​ការ​ពិចារណា​ ទាំង​អស់​គ្នា​ក្នុង​ ភាសា​ជាតិ​យើង​។​ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ​ទាំង​បី​ ៖

កល់យោង​តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ ទំព័រ​ទី​ ២៨​ បន្ទាត់​ទី​១២​ ខាង​ស្ដាំ​

កល​(ន​)​ (​ សំ​.​ កល​ ន​.​ ឬ​ គុ​.​ “​មាយា​ ;​ កោង​ ;​ មាន​ពុត​…​”​)​ឧបាយ​យ៉ាង​ល្អិត​ , ល្បិច​ (ឧបាយ​កល )​ :​ ដំណើរ​ហ្នឹង​ជា​កល​ឧបាយ​របស់​គេ​ទេ​;​ ប្រយ័ត្ន​ចាញ់​កល​គេ​ ។

យោង​តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ ទំព័រ​ទី​ ២៨​ បន្ទាត់​ទី​១៦​ ខាង​ស្ដាំ​

កល់​ (កិ)​ ទ្រ​ពី​ក្រោម​ ,​ ស៊ែម​ពី​ក្រោម​ដើម្បី​ឲ្យ​ស្មើ​មិន​ឲ្យ​ល្អៀង​ ឬ​ដើម្បី​ឲ្យ​ហើប​ឲ្យ​ខ្ពស់​ឡើង​ :​ ដាក់​កំណល់​ កល់​ឲ្យ​ខ្ពស់​ឡើង​ ។​ ឧទាហរណ៍​៖​ ចូរ​អ្នក​យក​ដុំ​ឈើ​មក​កល់​តុ​នេះ​ ឲ្យ​ខ្ពស់​ឡើង​។

យោង​តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ ទំព័រ​ទី​ ២៩​ បន្ទាត់​ទី​១​ ខាង​ឆ្វេង​

កលហ៍​ ឬ​ កលហៈ( សំ​.​ បា.​ )​ ជម្លោះ​ :​ កើត​មាន​កលហៈ​នឹង​ គ្នា​ គឺ​ កើត​មាន​ជម្លោះ​នឹង​ គ្នា ។

សង្ឃឹម​ថា​ ក្រោយ​ពី​យល់​ដឹង​នូវ​ពាក្យ​ទាំង​បី​នេះ​ វា​នឹង​បាន​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​ខ្មែរ​ទាំង​អស់​គ្នា​ ។

ស្វែងយល់ពីពាក្យខ្មែរ ៖ កាឡា និង ក្រឡា


សប្ដាហ៍​នេះ​ខ្ញុំលើក​យកពាក្យ​ចំនួនពីរ​ទៀត​ដែល​ខ្មែរ​តែងតែ​ប្រើប្រាស់​ច្រឡំ​មក​បង្ហាញ​​ ដើម្បី​ជា​ចំណេះ​ដឹង​ និង​ ជា​ការ​ពិភាក្សា​គ្នា​សម្រាប់​ភាសា​ជាតិ​របស់​យើង​គ្រប់​គ្នា​។​ ពាក្យ​ទាំង​ពីរដែល​នឹង​ត្រូវបង្ហាញ​នៅ​ ពេល​នេះ​ គឺ​ ពាក្យ​ “កាឡា” និង “ក្រឡា” ​។​

ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​សេចក្ដី​ពន្យល់​នៃ​ពាក្យ​ទាំងពីរ​ តាម​រយៈ​វចនានុក្រម​សម្ដេច​ព្រះសង្ឃរាជ​ ជួន​ ណាត​ ដែល​មាន​អត្ថន័យ​ដូច​តទៅ៖​

កាឡា(កិប្លែង​ខ្លួន, និម្មិត​ខ្លួន​ឲ្យ​ប្លែក​ពី​ប្រក្រតី ។ ឧទាហរណ៍៖ យក្ស​កាឡា​ខ្លួន​ជា​ប្រើស​មាស ។

គួរកត់សម្គាល់៖ខ្មែរយើងតែងតែប្រើប្រាស់ច្រឡំនូវពាក្យនេះទាំងការនិយាយ និង ការសរសេរដោយប្រើពាក្យក្រឡា ទៅវិញ។ ឧទាហរណ៍៖យក្ស​ក្រឡាខ្លួន​ជា​ប្រើស​មាស ។

ក្រឡា (លាន; ឋាន​រាប​មាន​ជា​ខណ្ឌ​ៗ ៖ ក្រឡា​ចត្រង្គ, ក្រឡា​កន្ទេល, ក្រឡា​មង ។ ទី​ដែល​ស្ដេច​ផ្ទំ​ហៅ ក្រឡា​បន្ទំ ឬ ក្រឡា​ព្រះ​បន្ទំ; ទី​ដែល​សម្រាប់​គាល់​ស្ដេច​ហៅ ក្រឡា​គំនាល់ ឬ ក្រឡា​ព្រះ​គំនាល់; ទី​ដែល​ចៅក្រម​ពិភាក្សា​ក្ដី​ហៅ  ក្រឡា​ក្រម ។

តាម​រយៈ​នៃ​អត្ថន័យ​របស់​ពាក្យ​នីមួយៗ​ ខាង​លើ​គប្បី​យើង​គ្រប់គ្នា​ប្រើប្រាស់​ឲ្យបាន​ត្រឹមត្រូវក្នុង​ការ​សរសេរ​ និង​ និយាយ​ ពោល​គឺ​ប្រើប្រាស់​ពាក្យ​ឲ្យត្រូវ​នឹង​ន័យរបស់​ពាក្យ​ផ្ទាល់​ កុំចេះ​តែនឹក​ឃើញ​ប្រើតាមចិត្ត​ព្រោះវា​គ្មាន​ន័យត្រឹមត្រូវ។​

ដោយ៖ បូណា

អត្ថបទទាក់ទង៖

ស្វែងយល់ពីពាក្យខ្មែរ ៖ ខ្មែរនីយកម្ម ខេមរនីយកម្ម និង ខេមរយានកម្ម


ថ្ងៃនេះខ្ញុំលើកយកពាក្យចំនួន ៣⁣ មកបង្ហាញអ្នកទាំងអស់គ្នា ដែលក្នុងនេះរួមមានពាក្យដូចជា ៖ ខ្មែរនីយកម្ម  ខេមរនីយកម្ម⁣ និង ខេមរយានកម្ម ។ ពាក្យថានីយកម្មគឺជាពាក្យបាលីដែលមាន ន័យ ថាធ្វើឲ្យ​ទៅជា។តាមរយៈនេះយើងអាចផ្សំពាក្យខ្មែរ ឬ បាលីមួយចំនួនជាមួយនឹងពាក្យផ្សេងទៀត​ដើម្បី​បង្កើតបាន​ ជាពាក្យថ្មីមួយមានអត្ថន័យ​គ្រប់គ្រាន់​សមស្របអាចទទួលយកបានក្នុងភាសាជាតិរបស់ យើង។​ ខាងក្រោម​នេះគឺជាសេចក្ដីពន្យល់អំពីន័យនៃពាក្យទាំង ៣ ៖

ខ្មែរនីយកម្ម មានន័យថាធ្វើឲ្យទៅជាខ្មែរ។ ពាក្យនេះកើតចេញពីការផ្សំរវាង ពាក្យជាភាសាខ្មែរ ខ្មែរបូកនឹងពាក្យជា ភាសាបាលីនីយកម្ម។ពាក្យនេះត្រូវបានបង្កើតឡើង​ដោយបណ្ឌិតអក្សរសាស្ដ្រខ្មែរ ជំនាន់ថ្មី។

ខេមរនីយកម្ម ក៏មានន័យថាធ្វើឲ្យទៅជាខ្មែរដែរ ។ពាក្យនេះកើតចេញពីការផ្សំ រវាងពាក្យជាភាសាបាលី ខេមរៈបូកនឹង ពាក្យជាភាសាបាលី នីយកម្ម។ ពាក្យនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក សាស្ដ្រចារ្យបណ្ឌិត កេង វ៉ាន់សាក់ នាសម័យ មុន។

ខេមរយានកម្ម មានន័យថាការប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែរជាយាន។ នាសម័យដើម អត្ថបទផ្សេងៗក្នុងវិស័យអប់រំភាគ​ច្រើនសុទ្ធតែជា ភាសាបរទេស ពិសេសភាសាបារាំងភាគច្រើន អាស្រ័យហេតុនេះការធ្វើ ខេមរយានកម្មគឺមានន័យ​ថាយើងបកប្រែពាក្យ ពីភាសាបរទេសមានបារាំងជាដើមមកជាភាសាខ្មែរ ហើយទុកជាយាន សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ​ជំនាន់ក្រោយដើម្បីរៀន សូត្រ តទៅ មុខទៀត។ពាក្យនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោកសាស្ដ្រចារ្យបណ្ឌិត កេង វ៉ាន់សាក់ នាសម័យ មុន។

សរុបសេចក្ដីមក ពាក្យថា ខ្មែរនីយកម្មនិង ខេមរនីយកម្ម មានអត្ថន័យដូចគ្នា ប៉ុន្ដែយើងអាច​ប្រើប្រាស់បាន នៅក្នុងបរិបទខុសគ្នា។ ពាក្យទាំងពីរខាងលើ ខ្ញុំយល់ឃើញថាមានភាពត្រឹមត្រូវដូចគ្នា អាចទទួលយកបាន ទាំងពីរ​ពាក្យក្នុងការប្រើប្រាស់ក្នុងភាសាជាតិយើង។ បណ្ឌិតសម័យដើមលោកផ្ដោត​លើ​ការបូកភាសាបាលីនិងបាលី ដោយមិន​ចង់​ប្រើភាសាខ្មែរទៅបូកជាមួយបាលីដែលមិនត្រូវក្បួន ប៉ុន្ដែបណ្ឌិតសម័យថ្មីលោកគិតទៅលើបរិបទ នៃការប្រើប្រាស់ពាក្យ ដូច្នេះត្រូវម្យ៉ាងដែរ។ ទាំងពីរពាក្យនេះ​សុទ្ធ​តែ​មាន​ន័យ​គ្រប់គ្រាន់អាចទទួលយកបាន ហើយសមស្របនឹងភាសាជាតិយើង។ រីឯពាក្យ ខេមរយានកម្ម មានន័យជាការប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែរជាយានក្នុងការសិក្សា ព្រោះពីមុនអត្ថបទភាគច្រើន​ជា​ភាសា​បារាំង ដូចជា៖ គណិតវិទ្យា រូបវិទ្យា ជាដើមដែលទាមទារ ឲ្យយើងប្រែសម្រួល មកជាភាសាខ្មែរដើម្បីងាយស្រួលដល់អ្នកសិក្សាទូទៅ។

ដោយ៖ បូណា

អត្ថបទទាក់ទង៖

អំពីត្រា និង​ផ្លិត​មន្ត្រី​សង្ឃ


ត្រា និង​ផ្លិត​មន្ត្រី​សង្ឃ

សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ, ព្រះសង្ឃនាយក ឬ​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​នាយក និង​មន្ត្រី​សង្ឃ​ទីរាជាគណៈ, ឋានានុក្រម​គ្រប់​ថ្នាក់ មាន​ត្រា​និង​ផ្លិត​ជា​គ្រឿង​សំគាល់ ដូច​ខាង​ក្រោម​នេះ

អំពីត្រា

ត្រា​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ

ត្រូវ​ធ្វើ​មាន​រូប​ប្រាសាទ នៅ​ចំ​កណ្ដាល ខាង​ស្ដាំ​មាន​ ​ស្រួច ខាង​ឆ្វេង​មាន​ថូ​ទឹក​កណ្ឌី មាន​ក្បាច់ភ្ញី​ ភ្លើង​ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ​មាន​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក ។

ត្រា​ព្រះ​រាជា​គណៈ គ្រប់​ថ្នាក់

ត្រូវ​ធ្វើ​ស្រួច នៅ​ចំ​កណ្ដាល មាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ មាន​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក ។

ត្រា​មេគណ

ត្រូវ​ធ្វើ​ទំហំ ០,០៥៥ម ត្រូវ​ធ្វើ​ជា​ក្បាច់​រូប​ផ្លិត​ស្រួច មាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ ត្រូវ​ធ្វើ​ ក្បាច់​ត្របក​ឈូក នៅ​ក្រោម​​ត្រូវ​មាន​ឆ្លាក់​ អក្សរ​ខ្មែរ​សំគាល់​ថា​ជា មេគណ ។

ត្រា​អនុគណ

ត្រូវ​ធ្វើ​ទំហំ ០,០៥៣ម ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ជា​​ផ្លិតរូប​ឆែក​ជុំ​ វិញ មាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ ត្រូវ​ធ្វើ​ ក្បាច់​ត្របក​ឈូក នៅ​ក្រោម​​ត្រូវ​មាន​ ឆ្លាក់​អក្សរ​ខ្មែរ​សំគាល់​ថា​ជា អនុគណ ។

ត្រា​ឋានានុក្រម (ព្រះគ្រូនិង​ព្រះ​បាឡាត់ ព្រះ​វិន័យធរ និង​ព្រះ​វិន័យធម្ម ឬ​ព្រះ​ធម្មធរ)

ត្រូវ​ធ្វើ​ផ្លិត​មូល​ឆែក​ជុំ​វិញ​ចំ​កណ្ដាល មាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ ភ្លើង​ខាង​ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ មាន​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក​។

ត្រា​ព្រះ​សមុហ៍

ត្រូវ​ធ្វើ​ផ្លិត​មុខ​ព្រហ្ម​ចំ​កណ្ដាល មាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ មាន​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក ។

ត្រា​ព្រះ​បាឡាត់​គណ​ ព្រះ​វិន័យធរ​គណ និង ព្រះ​វិន័យធរ​អនុគណ

ត្រូវ​ធ្វើ​ទំហំ ០,០៥០ ម ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ជា​រូប​ផ្លិត​មូល​ឆែក​ជុំ​វិញ មាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ​ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក នៅ​ក្រោម​រូប​ផ្លិត​ត្រូវ​មាន​ឆ្លាក់​អក្សរ​ខ្មែរ​សំគាល់​ថា​ជា បាឡាត់​គណ វិន័យធរ​គណ ឬ វិន័យធរ​អនុគណ ។

ត្រា​ព្រះ​សមុហ៍​គណ​គណ និង ព្រះ​សមុហ៍​អនុគណ

ត្រូវ​ធ្វើ​ទំហំ ០,០៥០ ម ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ជា​រូប​ផ្លិត​មុខ​ព្រហ្ម ដូច​ផ្លិត​សម្រាប់​សមុហ៍ របស់​ព្រះ​រាជា​គណៈ​ទាំង ៤ ថ្នាក់ មាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ​ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក នៅ​ក្រោម​រូប​ផ្លិត​ត្រូវ​មាន​ឆ្លាក់​អក្សរ​ខ្មែរ​សំគាល់​ថា​ជា សមុហ៍​គណ ឬ សមុហ៍​អនុគណ ។

ត្រា​លេខាធិការ​គណ និង អនុលេខាធិការ​អនុគណ

ត្រូវ​ធ្វើ​ទំហំ ០,០៥០ ម ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ជា​រូប​សីមា មាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ​ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក នៅ​ក្រោម​រូប​ផ្លិត​ត្រូវ​មាន​ឆ្លាក់​អក្សរ​ខ្មែរ​សំគាល់​ថា​ជា លេខាធិការ​គណ ឬ អនុ​លេខាធិការ​អនុគណ ។

ត្រា​ចៅអធិការ

ត្រូវ​ធ្វើ​ទំហំ ០,០៥០ ម ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ជា​​ផ្លិត​មុខ​ព្រហ្ម ផ្លិត​រងមាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ខាង ៗ នៅ​គែម​រឿ​ជុំ​វិញ​ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក នៅ​ក្រោម​រូប​ផ្លិត​ត្រូវ​មាន​ឆ្លាក់​អក្សរ​ខ្មែរ​សំគាល់​ថា​ជា ចៅអធិការ នាម​វត្ត ឈ្មោះ​ឃុំ ស្រុក ខេត្ត ។

អំពីផ្លិត

ផ្លិត​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ

សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជត្រូវប្រើផ្លិត ពណ៌​លឿង

ផ្លិត​ព្រះ​រាជា​គណៈ

ព្រះរាជាគណៈគ្រប់ថ្នាក់ត្រូវប្រើផ្លិតតាមឋានៈដូចខាងក្រោម៖

ថ្នាក់​ឯក : ពណ៌​ក្រហម

 – ថ្នាក់​ទោ : ពណ៌​បៃតង

ថ្នាក់​ត្រី : ពណ៌ស្វាយ

ថ្នាក់​ចត្វា : ពណ៌​ខៀវ

ផ្លិត​ឋានានុក្រម

ព្រះ​គ្រូ ព្រះ​បាឡាត់ ព្រះ​វិន័យធរ ព្រះ​វិន័យធម្ម ឬ​ ព្រះ​ធម្មធរ ត្រូវ​ប្រើ​ផ្លិត​មូល​ឆែក​ជុំ​វិញ ។ ឯ​ព្រះ​សមុហ៍ ត្រូវ​ប្រើ​ផ្លិត​មុខ​ព្រហ្ម ។ ចំពោះ​ពណ៌ ត្រូវ​ធ្វើ​ តាម​ថ្នាក់​ព្រះ​រាជា​គណៈ​ដែល​បាន​តែងតាំង ។

រៀបរៀងដោយ៖ ម៉ី យ៉ាំ (១៩៩៨)

ស្វែងយល់ពីពាក្យខ្មែរ ៖ ក, ក៏, ករ និង ករណ៍


ថ្ងៃនេះខ្ញុំលើកយកពាក្យចំនួនបួន ដែលមានសូរដូចគ្នា ប៉ុន្តែន័យនៃពាក្យខុសគ្នា  មកបង្ហាញដើម្បីជាប្រយោជន៍ក្នងការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និង សម្រាប់ជាការពិចារណា ទាំងអស់គ្នាក្នុង ភាសាជាតិយើង។ ខាងក្រោមនេះជាអត្ថន័យនៃពាក្យទាំងបួន ៖

 (ន) អវយវៈដែលតពីក្បាលទៅស្មា ឬ ទៅនឹងខ្លួននៃមនុស្ស សត្វ។ ដៃជើងមនុស្សក៏មានកដែរ ឧទាហរណ៍៖ កដៃ  កជើង។ ទងខាងដើមកួរស្រូវក៏ហៅថាកដែរ ឧទាហរណ៍៖ កស្រូវ។ កន្លែងដែលតភ្ជាប់ពីមាត់ដប ឬ ក្អមជាដើម ចុះទៅទល់ នឹងតួដបឬក្អម ក៏ហៅថាកដែរ ឧទាហរណ៍៖កដប កក្អម

 (កិ) តាំង ផតើម , តាំងធើ្វ ឧទាហរណ៍៖ កសាង, កកើត, កចេតិយ, កភូមិ ។

ក៏  (និ) ពាក្យជាសន្ធាន មានសំឡេងកញ្ឆក់ខ្លី សម្រាប់និយាយតប្រយោគដោយឡែក ឧទាហរណ៍៖ អ្នក ក៏ ទៅ , ខ្ញុំក៏ទៅ , ធើ្វ ដូច្នេះ ក៏ បាន , របស់នេះរូបក៏ល្អតម្លៃក៏ថោក ។ 

ករ  (ន-បា) ដៃ ឧទាហរណ៍៖ លើកករប្រណម្យ(លើកដៃប្រណម្យ)

ករណ៍ (បា) ប្រើភ្ជាប់ជាមួយ ពាក្យពេចន៍ផ្សេងៗ ដូចជា៖ ឧបករណ៍,  អធិករណ៍,  និរាករណ៍ ជាដើម។

ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​ សម្ដេច​ព្រះ​សុមេធាធិបតី ហួត តាត (វគ្គទី ៤ ជាវគ្គបញ្ចប់)


(តពីវគ្គទី ៣)

ចំណេះដឹង និង ការកសាង៖

សម្ដេចព្រះពោធិវ័ង្ស ហួត តាត មានចំណេះវិជ្ជាខាងផ្លូវលោក និង សាសនាដូចតទៅនេះ៖

  • ចេះភាសាបាលី យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ
  • ចេះអក្សរទេវនាគិរី និង ភាសាសំស្ក្រឹតយ៉ាងល្អិតល្អន់
  • ចេះភាសាបារាំង និង អង់គ្លេសល្មមប្រើការបាន
  • ចេះភាសាថៃ លាវ អាចនិយាយបាន និង សរសេរបាន
  • ចេះអានអក្សរថ្មខ្មែរបុរាណ។

សម្ដេចសង្ឃរាជ ហួត តាត និមន្ដមកដល់កន្លែងតាំងពិពណ៌ពុទ្ធសាសនា (ភ្នំពេញ ១៩៥១)

គិតត្រឹមពីពេលដែលឡើងកាន់តំណែងជាចាងហ្វាងពុទ្ធិកវិទ្យាល័យមក សម្ដេចបានបង្កើត៖

  • គិលានដ្ឋានមួយសម្រាប់សមណនិស្សិតពុទ្ធិកវិទ្យាល័យព្យាបាលជំងឺ
  • សុំរដ្ឋាភិបាលបង្កើនថ្នាក់រៀន ដែលមានសិស្សដល់ទៅ ២០០នាក់ចូលរៀននៅគ្រឹះស្ថានសិក្សានេះ
  • សុំកែប្រែឈ្មោះពីសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ ទៅជាពុទ្ធិកវិទ្យាល័យព្រះសុរាម្រិត និង កែប្រែកម្មវិធីបង្រៀនឲ្យចម្រើនខាងផ្លូវសាសនា និង ផ្លូវលោក
  • សុំបង្កើតអគ្គាធិការដ្ឋានសិក្សាមួយនៅភ្នំពេញ និង កែប្រែពីសាលាបាលីរង ឲ្យទៅសាលាជាពុទ្ធិកបឋមសិក្សាវិញ និង កែប្រែកម្មវិធីសម្រាប់បង្រៀនទៀត
  • ឆ្នាំ ១៩៦៥ បានស្នើឲ្យរៀបចំកែប្រែទម្រង់សាលាពុទ្ធិកបឋមសិក្សាម្ដងទៀត ដើម្បីឲ្យសាលានេះ មានជំហររឹងប៉ឹង និង ដំណើរការល្អ
  • កសាងកុដិ សាលាធម្មមន្ទីរ សាលាពុទ្ធិកបឋមសិក្សា សាលាបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ នៅស្រុកឧដុង្គ វិហារបេតុងនៅវត្តប្រាង្គ
  • ឆ្នាំ ១៩៦៦ សាងមណ្ឌលសុខភាបមួយនៅទីប្រជុំជនឧដុង្គ សមិទ្ធិផលផ្សេងក្នុងវត្តឧណ្ណាលោមមានដូចជា៖ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ  និងពុទ្ធិកបឋមសិក្សាជាដើម
  • ចាត់ចែងកសាងអាគារសិក្សាឲ្យកើតឡើងយ៉ាងសមរម្យក្នុងបរិវេណពុទ្ធិកមហាវិទ្យាល័យព្រះសីហនុរាជ និង ពុទ្ធិកវិទ្យាល័យព្រះសុរាម្រិត ដែលមានសម្ដេចសីហនុជាប្រមុខរដ្ឋបរិច្ចាគព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់

គ្រឿងឥស្សរិយយស ដែលសម្ដេចទទួលបាន៖

  • ថ្ងៃទី១៨ កុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៣២ មេដាយមាស មុនីសារភណ្ឌនៃប្រទេសកម្ពុជា
  • ថ្ងៃទី១៩ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៣២ មេដាយសឹវ៉ាលីយេ អស្សរិទ្ធិ ដំរី១លាន និងស្វេតឆត្រក្រុងហ្លួងព្រះបាង
  • ថ្ងៃទី០១ មករា ឆ្នាំ១៩៤៤ មេដាយសឹវ៉ាលីយេ ដឺឡាឡេស្យុងដូនើរ នៃប្រទេសបារាំង
  • ថ្ងៃទី០៦ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥២ មេដាយ សេន
  • ថ្ងៃទី០៥ មេសា ឆ្នាំ១៩៦២ មេដាយវរសេនា
  • ថ្ងៃទី១៩ ឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៤ មេដាយ មហាសិរីវឌ្ឍន៍សុវត្ថារា

សម្ដេចព្រះប្រមុខរដ្ឋទ្រង់ប្រគេនគ្រឿងឥស្សរិយយស មហាសិរីវឌ្ឍន៍សុវត្ថារា ចំពោះសម្ដេចព្រះពោធិវ័ង្ស ហួត តាត

ស្នាព្រះហស្តតែងនិពន្ធ៖

សម្ដេចបានបន្សល់ទុកនូវគម្ពីរដីកាដែលបានប្រែពីភាសាបាលីមកជាភាសាខ្មែរ ជាច្រើនច្បាប់មាននៅតាមបណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា  បណ្ណាល័យពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង បណ្ណាគារឯកជនខ្លះទៀតដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយមានដូចជា៖

  • សៀវភៅសាមណេរវិន័យ
  • បកិណ្ណកបរិត្ត
  • សត្តបរិត្ត និង ទ្វាទសបរិត្ត
  • សុរាមេរយកថា
  • សីមាវិនិច្ឆ័យ
  • អក្ខទោសកថា
  • សិង្គាលោវាទសូត្រ
  • សារទេសនា
  • ធម្មសង្គហៈ
  • វេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹត
  • ពុទ្ធសាសនាសង្ខេប ក្នុងផ្នែកយុវពុទ្ធិកសិក្សាសម្រាប់យុវជនសិក្សា
  • ភិក្ខុអបរិហានីយធម្មសូត្រ
  • ឥទ្ធិបាទបរិយាយ
  • អរិយទ្រព្យបរិយាយ
  • សាមគ្គីធម៌
  • ឧបក្កិលេសធម៌
  • ពុទ្ធសាសន៍សង្ខេប
  • រដ្ឋបាលសូត្រ
  • ពុទ្ធិកសិក្សាបច្ចុប្បន្ន
  • ការប្រាស្រ័យរឭកចំពោះបងប្អូន
  • ស្វែងយល់អំពីអង្គរ
  • កល្យាណមិត្ត ។ល។

សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ហួត តាត និង កញ្ញា ការបឺុឡែស (កូសាំងស៊ីន ឆ្នាំ ១៩៣៩)

អត្ថបទដែលទាក់ទង៖

ប្រភព៖ឯកសាររបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង សៀវភៅមហាបុរសពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសខ្មែរ

ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​ សម្ដេច​ព្រះ​សុមេធាធិបតី ហួត តាត (វគ្គទី ៣)


(តពីវគ្គទី ២)

​បុព្វហេតុខ្លះៗ ស្ដីពីជម្លោះរវាងក្រុមធម៌​ចាស់ និង ធម៌​ថ្មី​៖

​     ​    បន្ទាប់​ពី​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ​គណៈមហានិកាយ និល ទៀង ចូល​ទីវង្គ​ត​បាន​ប្រមាណ​ជា​១​ឆ្នាំ ទើប​ព្រះករុណា ស៊ីសុវត្ថិ សព្វព្រះទ័យ​តែងតាំង​ព្រះ​ថេរៈ កែ អ៊ុក គង់នៅ​វត្ត​ឧណ្ណា​លោម ក្រុងភ្នំពេញ ជា​ព្រះ​ធម្ម​លិខិត ព្រះសង្ឃ​នាយក​គណៈមហានិកាយ​នៅ ព​.​ស ២៤៥៨ គ​.​ស ១៩១៤ ។​

សម័យ​នោះ ព្រះសង្ឃ​គង់​ក្នុង​វត្ត​ឧណ្ណាលោម ជា​ព្រះមហា​ថេរៈ មាន​សមណសក្តិ និង វ័យ​ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា នឹង​ព្រះអង្គ ហើយ​ព្រះ​ថេរៈ​អង្គ​ខ្លះ​ទៀត​មាន​ចំណេះវិជ្ជា​ខ្ពង់ខ្ពស់​ជាង​នោះ ទើប​ពុំ​សូវ​មាន​ការគោរព​កោតក្រែង​ចំពោះ​ព្រះសង្ឃ​នាយក​អង្គ​នេះឡើយ ។ ហេតុនេះ នៅក្នុង​វត្ត​ឧណ្ណា​លោម ជា​វត្ត​ប្រមុខ នៃ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មហានិកាយ​នោះ មាន​ភាព​រកាំរកូស​ច្រើន មិនសូវ​រៀបរយ​សណ្តាប់ធ្នាប់​ឡើយ ហើយក៏​ពុំ​មាន​ការសិក្សា​រក​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​ការប្រតិបត្តិ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ដែរ ពោល​គឺ​ប្រតិ​ប​តិ្ត​តាម​ទំនៀម​ទំលាប់​សុទ្ធសាធ ។​

​    ​ថ្ងៃមួយ ជា​ពេល​ជិត​ចូល​វស្សា មាន​អ្នកអង្គម្ចាស់​១​អង្គ ( នាម … ? ) ទំនង​ជា​ដោយហេតុ​បានឃើញ​ភាពឆ្គាំឆ្គង​នៃ​ភិក្ខុ សាមណេរ​ក្នុង​វត្ត​នេះ​ជា​ដើម​នោះ បាន​ទៅ​ទូល​ស្នើរ​សម្តេច​ព្រះ​សង្ឃនាយក កែ អ៊ុក សុំ​បង្កើតអោយមាន​ព្រះសង្ឃ​សំដែង​ព្រះ​វិន័យ​ក្នុង​វិហារ​វត្ត​ឧណ្ណាលោម​ រាល់​រាត្រី ដើម្បីអោយ ភិក្ខុ សាមណេរ​ស្តាប់​រហូតដល់​ចេញ​វស្សា ។​

​     ​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ក៏​សព្វព្រះទ័យ និង បាន​ស​ម្រឹត​សម្រាំង​ព្រះសង្ឃ​ក្នុង​វត្ត​ឧណ្ណា​លោម បាន​៣​អង្គ​ដែល​ជា​អ្នក​មាន​ភាព​ឆ្លៀវឆ្លាត​ផ្នែក​ខាង​ធម៌​វិន័យ ។ ព្រះភិក្ខុ​៣​រូប​នោះ​គឺ ព្រះគ្រូ​វិមល​បញ្ញា អ៊ុំ ស៊ូ​, ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា ជួន ណាត និង ព្រះគ្រូ សង្ឃ​វិជ្ជា ហួត តាត ។

​ទទួលបាន​កាតព្វកិច្ច​ដ៏​ សំខាន់​នេះ ព្រះគ្រូ​ទាំង​៣​រូប​ដែល​មាន​ប្រតិពល​ផ្នែក​ធម៌​វិន័យ​ស្រាប់ ហើយ​នោះ​ក៏​បន្ថែម​ការ​សំភី​របស់ខ្លួន​ក្នុង​ការសិក្សា​ស្រា​ជ្រាវ​រាវរក​ឬ​ សគល់ នៃ ព្រះ​វិន័យ​ទ្វេ​ឡើង ហើយ​នាំ​យក​មក​សំដែង និង បង្រៀន​ដល់​ភិក្ខុ​សាមណេរ​ក្នុង​អារាម​នេះ ។

​    ​មិនយូរប៉ុន្មាន បន្ទាប់ពី​បាន​ស្តាប់ និង បាន​រៀន​មក ភិក្ខុ​សាមណេរ​ជាច្រើន​ក្នុង​វត្ត​ឧណ្ណាលោម ចាប់ផ្តើម​ភ្ញាក់រលឹក និង មើលឃើញ​ពី​កំហុស​ដែល​បាន​ប្រតិបត្តិ​កន្លងមក ជាហេតុ​នាំ​អោយ មានការ និយាយ​គ្នា​ច្រើន​ឡើងៗ​ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ​អំពី​ផ្លូវ​ប្រតិបត្តិ​ខុស និង ត្រូវ ។

ប្រការនេះ​បាន​បណ្តាល​អោយ​សម្តេច​ព្រះ​សង្ឃនាយក និង ព្រះមហា​ថេរៈ​មួយចំនួន​ក្នុង​ជួរ​រាជា​គណៈ​កើត​ទោមនស្ស​យ៉ាង​ក្រៃលែង ( ត្បិត​អ្នក​ទាំងនោះ​ក៏​ប្រតិបត្តិ​បែប​មាន​កំហុស​នោះដែរ ) ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ​សោត ពួក​មនុស្ស​ថ្នាក់​កំពូល​នៃ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មហានិកាយ​ក្នុងប្រទេស កម្ពុជា​ទាំងនេះ​បាន​ពោល​លើក​ទោស​ដាក់​ព្រះសង្ឃ​ក្មេងៗ ដែល​មាន​ព្រះគ្រូ​ទាំង​៣​រូប​ជា​ប្រមុខ​នេះ​ថា ពោល​ពាក្យ​ផ្តេសផ្តាស បង្កា​ច់ បង្ខុស ពី​ទំនៀម ទំលាប់​ចាស់​ដែល​ពួកខ្លួន​ធ្លាប់​បាន​ប្រតិបត្តិ ជា​យូរលង់​ណាស់​មកហើយ និង បាន​ហាមឃាត់​ភិក្ខុ​សាមណេរ លែង​អោយ​ទៅ​ស្តាប់ទៅ​រៀន​ទៀត ។

​កម្មវិធី​សំដែង​វិន័យ​ក៏​ចប់​ត្រឹម​នេះ ប៉ុន្តែ​ចរន្ត​នៃ​ការ​ចង់ដឹង ខុស និង ត្រូវ​ពិតប្រាកដ​នេះ មិនបាន បញ្ចប់​ត្រឹមនេះ​ទេ ហើយ​មនសិការ​នេះ រឹតតែ​ខ្លាំងក្លា​ឡើង ។     ​ចំណែក​ព្រះគ្រូ​ទាំង​៣​រូប​ក៏​បាន​បន្ថែម ការព្យាយាម​សិក្សា​ពិនិត្យ​គម្ពីរ​នានា ( កាល​នោះ​សុទ្ធតែ​ជា​គម្ពីរ​ភាសាបាលី ) របស់​ខ្លួន​កាន់តែ​ខ្លាំង និង ប្រកប​ដោយ​ឆន្ទៈ​មោះមុត​ជាង​មុន ដោយសារ​ពួក​លោក​យល់ និង ប្រាកដថា អ្វី​ដែល​ពួក​លោក​បាន និង កំពុង​ធ្វើ​នោះ​គឺ​ពិតជា​ត្រឹម និង ត្រូវ ឥត​មាន​ល្អៀង​ប្រាសចាក​ពី​ពុទ្ធដីកា​ឡើយ ហើយ​ក៏​ប្រាកដ​ក្នុង​ចិត្ត​ថា រាល់​កិច្ចានុកិច្ច​នោះ ត្បិត​តែ​ចិត្ត​បង្កា​ច់ បំបាក់​អ្នកដទៃ ឬ ថា​ឥច្ឆា​ឈ្នានិស​បុគ្គល​ណា​ម្នាក់ ឬ ថា​ដោយសា​រ​មហិច្ឆត្តា​ប្រាថ្នា​លើកតំកើង​ខ្លួនឯង ក៏​ទេ ប៉ុន្តែ​គឺ​ដើម្បី​សេចក្តីចំរើន និង ភាព​ត្រឹម និង ត្រូវ​នៃ​ព្រះពុទ្ធសាសនា អោយ​ពុទ្ធសាសនិក​មាន​ប្រាជ្ញា ប្រាសចាក​ការជឿ និង ប្រតិបត្តិ​ទាំង​ភាព​ងងឹត ងងល់ និង សេចក្តីចំរើន​ដល់​ប្រទេសជាតិ​ពិតៗ ។ នឹង​ថា​ការ​ពោល​អះអាង​ទាំងនោះ​ជា​គំនិត​របស់ ពួក​លោក​ផ្ទាល់ ក៏​មិនមែន ប៉ុន្តែ​វិន័យ​ទាំងនោះ​មាន​ចែង​ក្នុង​គម្ពីរ​នានា មាន​ព្រះ​ត្រ័យ​បិដក ជាអាទិ៍ ដោយ​ពិត គ្រាន់តែ​ថា គម្ពីរ​ទាំងនោះ​ជា​ភាសាបាលី ដែល​ពួក អ្នក​ប្រកាន់​បុរាណ​និយម​មិនចេះ ឬ មិន​ខ្វល់​ក្នុង​ការពិនិត្យ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។

​    ​ពាក្យ​ថា “ ធម៌​ចាស់ ” និង “ ធម៌​ថ្មី ” ក៏​បាន​ចាប់បដិសន្ធិ​ឡើង​ក្នុង​ទឹកដី​ខ្មែរ​ចាប់ពីពេលនោះ ពោល​គឺ​ចេញពី​វត្ត​ឧណ្ណាលោម ។ ក្រុម​ដែល​ប្រកាន់ខ្ជាប់​របៀប​ប្រតិបត្តិ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​តាម​ទំលាប់ តៗ​គ្នា​ពី​បុរាណ  ( ទោះ​ជា​ទំលាប់​នោះ​មិន​ត្រឹ​ត្រូវតាម​ពុទ្ធោវាទ​ក្តី ) ហៅថា “ ពួក​ធម៌​ចាស់ ” ហើយ​ពួក​នេះ​មិន​រវីរវល់ នឹងសិក្សា ពិនិត្យ ផ្ទៀងផ្ទាត់​ជាមួយនឹង​គម្ពីរ​ដី​ការ​ដែល​ជា​គោល​គ្រឹះ​នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា​ឡើយ ។

​    ​ក្រុម​ដែល​សិក្សា​ពិនិត្យ និង ប្រតិបត្តិ​តាម​ដែល​មានចែង​ក្នុង​គម្ពីរ​ដីការ ហើយ​ហ៊ាន​កែប្រែ​ប្រសិនបើ​ឃើញ​ថា​ទំលាប់​ណា​ខុស ។ ក្រុម​ត្រូវបាន​ហៅថា “ ក្រុម​ធម៌​ថ្មី ” ។
​    ​សម្តេចព្រះ​មហាសុមេធាធិបតី ហួត តាត បាន​បញ្ចេញ​ទស្សនៈ​ថា “ ពាក្យ ធម៌​ចាស់ និង​ធម៌​ថ្មី នេះ ជា​ពាក្យ​អ​ព្វ​មង្គល អ្នក​បង្កើត​អោយ​មាន​ពាក្យ​នេះ ជា​កំហុស​ដ៏​ធំ​សម្បើម និង គួរអោយ សោកស្តាយ​យ៉ាង​ក្រៃលែង ព្រោះ​ធ្វើអោយ​សង្គម​ពុទ្ធសាសនិក​ខ្មែរ​បែកបាក់​សាមគ្គី  ” ។​

​    ​នៅក្នុង​ពិធី​ថ្វាយ​សញ្ញប​ត្រ មហា​បណ្ឌិត អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ ដល់ សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត នា​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៦៧ ព្រះប្រមុខរដ្ឋ នរោត្តម សីហនុ បាន​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា “ អ្នកខ្លះ​និយាយ​ខុស​ទាំងស្រុង​ថា នៅក្នុង​សាសនា​យើង​មាន​ធម៌​ថ្មី ធម៌​ចាស់ ។ តាម​ការពិត​យើង ពុំ​មាន​ធម៌​២​ទេ មានតែ​១​គត់ ។ ដែល​និយាយថា ធម៌​ថ្មី​នោះ គឺ​ការ​ដែល​ខំ​ស​ម្រឹត​សម្រាំង​ព្រះ​សាសនា អោយ​ផុត​អំពី​ជំនឿ​ខុស អំពី​ការ​យល់​ហួស​ហេតុផល និង ទម្លាប់​ខុស គឺ​ពុំមែន​ធ្វើអោយ ព្រះពុទ្ធសាសនា​ទៅជា​បែប​ថ្មី​ទេ ។ ការពិត​គឺ​ធ្វើ​អោយ​ព្រះ​សាសនា​ត្រឡប់​ទៅ​រក​ប្រភព​ដើម​ដ៏​ត្រឹម ត្រូវ​ល្អ​វិញ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ” ។​

​    ​សម្តេចព្រះ​ធម្មលិខិត  កែ អ៊ុក ព្រះសង្ឃ​នាយក​គណៈមហានិកាយ និង ព្រះមហា​ថេរៈ​មួយ ចំនួន​ដែល​ស្ថិត​នៅក្នុង​ជួរ​រាជាគណៈ ជា​មេក្លោង ក្រុម​អភិ​រ័ក្ស​បែប​បុរាណ​និយម ។ ក្រុម​នេះ​ក៏បាន ប្រឆាំង​ដាច់ខាត​ផងដែរ​នូវ​ការសិក្សា​ផ្នែក​បរិយតិ្តធម៌ ដែល​តម្រូវ​អោយ​បកប្រែ​គម្ពីរ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ពី​ភាសាបាលី មក​ជា​ភាសាជាតិ ។ ក្រុម​បុរាណ​និយម នេះ​ក៏​បាន​ប្រឆាំង​ផងដែរ នឹង ការយក​គម្ពីរ ដីកា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មក​បោះពុម្ព​ជា​សៀវភៅ​ដែល​ប្រើ​ក្រដាស ដោយ​ក្រុម​នេះ​បាន​តម្រូវ​អោយ​រក្សា គម្ពីរ​ដីកា​នានា អោយ​នៅ​ជា​សាស្ត្រា​ស្លឹករឹត ដដែល ។

​    ​ប៉ុន្តែ​ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា ជួន ណាត , ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​វិជ្ជា ហួត តាត , ព្រះគ្រូ​វិមល​បញ្ញា អ៊ុំ ស៊ូ និង ព្រះ​បវរ​ញាណ​វិជ្ជា ល្វី ឯម បាន​បន្ថែម​ការព្យាយាម​រិត​តែ​ខ្លាំងក្លា​ក្នុង​ការស្រាវជ្រាវ​ចងក្រង ជា​សៀវភៅ​ដូច​ជា​សៀវភៅ សាមណេរ​វិន័យ , ភិក្ខុ​បាតិមោក្ខ​សង្ខេប , បព្វជ្ជា​ខន្ធ​ក​សង្ខេប​, សីមា​វិនិច្ឆ័យ​សង្ខេប , គ​ហិប្ប​ដិប​ត្ត  និង កឋិន​ក្ខ​ន្ធ​ក ជាដើម បើ​ទោះជា​ត្រូវ​បាន​ក្រុម​សម្តេច ព្រះសង្ឃ​នាយក កែ អ៊ុក បង្ក​ជា​ឧបសគ្គ​រារាំង​យ៉ាងណាក្តី ។​

​    ​ទំនាស់​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បាន​រីក​រាលដាល តាំងពី​ថ្នាក់​រាជធានី​រហូតដល់ ខេត្ត ខណ្ឌ ជនបទ ទូទាំង​ប្រទេស ដែលនាំអោយ​សាមគ្គីភាព​របស់​ពុទ្ធបរិស័ទ​ខ្មែរ​ជួប​ភាព​ប្រេះឆា​យ៉ាង​ជូរចត់ រហូតដល់ ព្រះ​ធម្មលិខិត ព្រះសង្ឃ​នាយក កែ អ៊ុក បាន​ធ្វើ​ពាក្យបណ្តឹង​ទៅ​ក្រសួង​ធម្មការ ដើម្បី​សុំ​ព្រះរាជ អន្តរាគមន៍​ពី​ព្រះករុណា ស៊ីសុវត្ថិ ។​
​    ​បន្ទាប់​ពី​ព្រះរាជសវនាការ និង ជ្រាប​សព្វ​សេចក្តី​មក ព្រះករុណា​បាន​មាន​ព្រះបន្ទូល​សរសើរ យ៉ាង​ក្រៃលែង​ចំពោះ​កិច្ចការ​របស់​ព្រះ​ថេរៈ ទាំង​៤​អង្គ​នេះ និង បាន​ព្រះរាជទាន​ប្រាក់រង្វាន់ ចំនួន ២០​រៀល ( កាល​នោះ​ចំនួន​នេះ​មិនមែន​តិច​ឡើយ ) ដល់​ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា ។

​ សោតឯ​ព្រះករុណា មុនី​វង្ស ដែល​កាលនោះ​ទ្រង់​នៅ​ជា ព្រះអង្គម្ចាស់ នៅឡើយ​នោះ ទ្រង់​តែង​មាន​ការសព្វព្រះទ័យ​ចំពោះ​កិច្ចានុកិច្ច​របស់​ព្រះ​ភិក្ខុ​ទាំង​៤ ​រូប​នេះ​ជា​ខ្លាំង ហើយ​មាន​ពេលខ្លះ​បាន​មាន បន្ទូល​ជាមួយ​ព្រះករុណា ស៊ីសុវត្ថិ ថា “ ព្រះសង្ឃ​ចាស់ៗ​ទាំងនោះ ( ក្រុម​របស់ សម្តេច កែ អ៊ុក ) គ្មាន​ចេះ​អ្វី​សោះ អាង​តែ ខ្លួនឯង​ជា​មនុស្ស​ចាស់ ជា​អ្នក​ធំជាងគេ មានគំនិត​ឈ្នានិស គេ មិន​ចង់អោយ​គេ​ចេះដឹង​…​គួរតែ​ដក ចេញពី​តំណែង​ទើប​សម ” ។​

​    ​ក្រុម​នេះ​មិន​បាន​បញ្ចប់​ត្រឹម​នេះ​ឡើយ ហើយ​បាន​បន្ត​ប្រឆាំង​នឹង​កិច្ចានុកិន្ច​របស់​ព្រះគ្រូ អនាគត មហា​បុរស​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ទាំង​នេះ​ដោយ​ប្រការ​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ក្នុង​ក៏​មាន​ទាំង​កុង្សីយ៍ សេនាបតី នៃ ក្រសួង​ធម្មការ ក៏​ហាក់​មាន​ទំនោរ​ទៅខាង​ក្រុម​បុរាណ​និយម​ដែរ និង មាន​ចំណែក​ក្នុងការ​បន្ទច់ បង្អាក់​នូវ​ការបោះពុម្ព​ជា​សៀវភៅ​របស់​ព្រះ​ភិក្ខុ​អនាគត​បណ្ឌិត​ទាំងនេះ ។​

​    ​គណៈកម្មការ​មួយ​ត្រូវបាន​ប្រកាស​តែង​តាំ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣០ ខែកក្កដា គ​.​ស ១៩៣៧ ដែល មាន​សមាជិក​៤​រូប​ដើម្បី​សិក្សា​ពី​ភាព​ផ្សេង​គ្នា​រវាង​ធម៌​ចាស់ និង ធម៌​ថ្មី និង ដើម្បី​រក​មធ្យោបាយ​បន្សាត់ បង់​នូវ​ជម្លោះសាសនា​នាពេលនោះ ។ សមាជិក​ទាំង​បួន​រូប​នោះ​គឺ ព្រះគ្រូ​សំ​សត្ថា ជួន ណាត​, ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​វិជ្ជា ហួត តាត​, ភិក្ខុ អ៊ុំ ស៊ូ និង ភិក្ខុ មឿង ។​

​     ​អ្នកប្រាជ្ញ​ជាតិ​បារាំង​ម្នាក់​ឈ្មោះ ល្វី ហ្វី​ណូត៍ ជា​ចាងហ្វាង​សាលា​បារាំងសែស ( សាលា​ចុង​បូព៌​ពា ) នា​ទីក្រុង ហាណូយ បាន​មក​ដល់​ប្រទេស​ខ្មែរ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩២២​ក្នុង​បេសកកម្ម ពិនិត្យមើល​កិច្ចការ​នៅ​នគរវត្ត និង ការសិក្សា​នានា​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ ។ លោក ហ្វី​ណូត៍ ជា​អ្នក​ស្ទាត់ ជំនាញ​នូវ​ភាសាបាលី សំស្ក្រឹត និង អក្សរ​ខ្មែរ​បុរាណ ដែល​មាន​ចារិក​លើ​ផ្ទាំង​ថ្ម​នានា ។ លោក​យល់ថា ខ្មែរ​មិន​គួរ​សិក្សា​ភាសាឡាតាំង ទៀត​ទេ ព្រោះ​មិន​មាន​អ្វី​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​អក្សរសាស្ត្រ​ជាតិ​របស់​ខ្លួន ហើយ ថា​នៅ​សាលា​ធំៗ ខ្មែរ​គួរ​សិក្សា ភាសាបាលី និង សំស្ក្រឹត ត្បិត​ភាសា​ខ្មែរ​មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង ច្រើន​ជាមួយ​ភាសា​ទាំងពីរ​នេះ ។​

​     ​លោក​បាន​មើលឃើញ​ទៀតថា ឥឡូវនេះ ភាសាបាលី​មាន​អ្នកសិក្សា​ច្រើន​គួរសម​ហើយ ប៉ុន្តែ នៅ​មិនទាន់មាន​អ្នកសិក្សា​ភាសាសំស្ក្រឹត​សោះឡើយ ហេតុនេះ​លោក​បាន​ពិគ្រោះ​ជាមួយ ឡឺ​រ៉េស៊ីដង់ត៍ ស៊ូ​ប៉េ​រី​យើរ ( ប្រចាំ​នៅ​កម្ពុជា ) ថា​ត្រូវ​បញ្ជូន​ព្រះសង្ឃ​ខ្មែរ​ពី​រូប​ដែល​មាន​ចំណះ​វិជ្ជា​ច្បាស់លាស់​ ផ្នែក ភាសាបាលី ( ងាយស្រួល​បង្រៀន​ភាសាសំស្ក្រឹត ព្រោះ​ភាសា​ទាំងពីរ​នេះ​ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ) ទៅ​ទីក្រុង​ហាណូយ ហើយ​លោក​នឹង​បង្រៀន​ដោយផ្ទាល់ បន្ទាប់មក​នឹង​បញ្ជូន​ព្រះសង្ឃ ទាំង​ពីរ​រូប​នោះ អោយ​ត្រឡប់​មក​បណ្តុះបណ្តាល​ភាសា​នេះ​នៅ​កម្ពុជា​វិញ ។​

​     ​រាជការ​ខ្មែរ​ជ្រើសរើស​ព្រះសង្ឃ​បាន​មួយ​រូប​គឺ​ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា ជួន ណាត ដែល​កាលនោះ ព្រះអង្គ​មាន​នាទី​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​បង្រៀន​ភាសាបាលី​នៅ​សាលា​បាលី​ ជាន់ខ្ពស់ ( ពុទ្ធិក​សកល វិទ្យាល័យ​ព្រះ​សុរា​ម្រឹត ) ។
​ព្រះគ្រូ​សង្ឃ ​សត្ថា បាន​មាន​ព្រះ​ថេរ​ដីកា​ថា “ បើ​រាជការ​បញ្ជូន​ព្រះសង្ឃ​អង្គណា​ទីទៃ​ពី ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​វិជ្ជា ហួត តាត នោះ ព្រះអង្គ​នឹង​មិន​និមន្ត​ទៅ​សិក្សា​ឡើយ ត្បិត​មានតែ​ព្រះគ្រូ​រូបនេះ​ទេ ដែល​មាន​ចំណេះវិជ្ជា​ផ្នែក​ភាសាបាលី និង សំស្ក្រឹត​នេះ​ស្រាប់ សោតឯ​អាធ្យាស្រ័យ​ក៏​ត្រូវ​គ្នា​ជាមួយ នឹង​ព្រះអង្គ​ផង​ទៀត ” ។ ដោយហេតុនេះ ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​វ​ជ្ជា នៃ យើង​ក៏​បាន​ត្រូវ​បញ្ជូន​ទៅ​សិក្សា នៅ​ទីក្រុង​ហាណូយ ជាមួយ​ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា ជួន ណាត ទៀត​។

​    ​ពួក​អ្នក​ប្រកាស​ខ្លួន​ថា ជា​អ្នក​ធម៌​ចាស់ ពេល​បាន​ដឹងថា ព្រះគ្រូ​ទាំង​ពីរ​រូប​ដែលជា​អ្នក​ដឹក នាំ​ការសិក្សា​កែប្រែ​នូវ​ការប្រតិបត្តិ​ខុសឆ្គង​អោយ​ត្រឡប់​ជា​ត្រឹមត្រូវ​ វិញ​តាម​ពុទ្ធបញ្ញត្តិ​នេះ ត្រូវបាន រាជ​ការជ្រើសរើស​បញ្ជូន​អោយ​ទៅ​សិក្សា​នៅ​ហាណូយ​យ៉ាងនេះ ពួក​នេះ​មាន​ការ​សប្បាយចិត្ត ហើយ បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ថា ការបញ្ជូន​នេះ​ជា​លេស​ដែល​រាជការ​បោះបង់​ភិក្ខុ​ទាំង​ទ្វេ​នេះ​ចោល​តែ​ ប៉ុណ្ណោះ ហេតុនេះ មុខ​ជា​នឹង​មិន​មាន​ថ្ងៃ​ណា​បាន​ត្រឡប់​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ​ឡើយ ។​
​ព្រះ ​គ្រូ​មាន​សារជាតិ​ជា​បណ្ឌិត​មិន​មាន​ទោមនស្ស​នឹង​រឿង​នេះ​ឡើយ លោក​បាន​ខិតខំ​សិក្សា មិន​តែ​ភាសាសំស្ក្រឹត​ឡើយ លោក​ថែមទាំង​បាន​សិក្សា​នូវ​អក្សរ​សិលា​ចារិក និង ស្វែងយល់​ពី​ជីវភាព ស្រុកទេស​នៅ​ទីនោះ​ផងដែរ ។

​    ​ប្រមាណ​ជា​ពីរ​ឆ្នាំ​ក្រោយមក​អនាគត​មហា​បុរស​របស់​យើង ទាំង​ទ្វេ ត្រូវបាន​បញ្ជូន​ត្រឡប់​មក មាតុប្រទេស​វិញ ហើយ​ព្រះគ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា ជួន ណាត ត្រូវបាន​អោយ បន្ត​កិច្ចការ​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ ភាសាបាលី​តទៅទៀត ខណៈ​ព្រះគ្រូ សង្ឃ​វិជ្ជា ហួត តាត ត្រូវ​បាន​តែង តាំង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​បង្រៀន ភាសាសំស្ក្រឹត​នៅ​សាលា​បាលី​ជាន់ខ្ពស់ ហើយក៏​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ភាសាសំស្ក្រឹត​ដំបូង​គេ​នៅ​កម្ពុជា ចាប់ តាំង​ពី​ការដួលរលំ​អាណាចក្រ​អង្គរ ។

(តទៅវគ្គទី ៤)

អត្ថបទដែលទាក់ទង៖

ប្រភព៖ឯកសាររបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង សៀវភៅមហាបុរសពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសខ្មែរ

%d bloggers like this: