Category Archives: គតិ

ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា គឺ​ជា​គ្រឹះ​នៃ​ការ​ប្រតិបត្តិ សំរាប់​ការ​រស់​នៅ​ទាំងអស់​គ្នា


ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា គឺ​ជា​គ្រឹះ​នៃ​ការ​ប្រតិបត្តិ

សំរាប់​ការ​រស់​នៅ​ទាំងអស់​គ្នា *

buddhaសត្វ​លោក​ដែល​ត្រូវ​អវិជ្ជា​បិទ​បាំង មាន​សេចក្ដី​ត្រេក​ត្រអាល (នន្ទិរាគៈ) ជា​គ្រឿង​ចង​ទុក មាន​ការ​រិះ​គិត (វិតក្កស្ស វិចារណា) ជា​គ្រឿង​បញ្ជា​ទៅ រមែង​ក្ដៅ​ផ្សា​ដោយ​ភ្លើង​ទុក្ខ​និង​ភ្លើង​កិលេស ហើយ​អន្ទោល​ទៅ​ក្នុង​សង្សាវដ្ដ គ្មាន​ទី​បញ្ចប់ ។

ធម្មជាតិ​ទាំងឡាយ​ណា មាន​កិរិយា​កើត​ឡើង​ជា​ធម្មតា ធម្មជាតិ​ទាំង​នោះ ក៏​រីក​លូត​លាស់​ទៅ​រក​សេចក្ដី​វិនាស​អន្តរធាន​សាប​សូន្យ​ទៅ​ជា​ធម្មតា, មិន​បាន​ទៀង​នៅ​ជា​អមតៈ​ទេ, សូម្បី​តែ​ដំណើរ​នៃ​លោក​ដែល​មាន​ការ​កើត​ជា​ខាង​ដើម និង​ការ​វិនាស​ទៅ​ជា​ខាង​ចុង ក៏​មាន​ការ​វិល​ទៅ​មុខ​ជានិច្ច ឥត​ឈប់​ឈរ ដូចជា​កង់ចក្រ ហើយ​ក៏​គ្មាន​អ្នក​ណា​ជា​អ្នក​បង្កើត​ក្រៅ​តែ​ពី​ហេតុ​បច្ច័យ ប៉ុណ្ណោះ ល្គឹក​ណា​បើ​គ្មាន​ហេតុ​បច្ច័យ​ទេ ក៏​មិន​អាច​កើត​ឡើង​បាន​ដែរ ។

ក្នុង​ដំណើរ​នៃ​លោក​ដែល​វិវត្ត​មក​ដល់​សម័យ​កាល​វិទ្យាសាស្ត្រ​កាន់​ត​រីក​ចំរើន​ឥត​ឈប់​ឈរ​នេះ, អាវុធ​ប្រល័យ​ជីវិត​ក៏​កាន់​តែ​ទំនើប និង​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់ ចំណែក​គ្រោះថ្នាក់​នៃ​បាតុភូត​ដ៏​អាក្រក់​នៃ​ធម្មជាតិ ក៏​កាន់​តែ​កើត​មាន​ឡើង​ប្លែក ៗ ហើយ​ជម្លោះ​នៃ​សង្គ្រាម​សដ្ឋកិច្ច សង្គ្រាម​ឈ្លានពាន សង្គ្រាម​សាសនា សង្គ្រាម​ស៊ីវិល សង្គ្រាម​ដណ្ដើម​អំណាច​នៃ​លទ្ធិ​នយោបាយ ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​សង្គ្រាម​ពាក្យ​សំដី អំពើ​ហិង្សា​ជាដើម ជា​ទូទៅ ក៏​បន្ត​កើត​មាន​នៅ​ឡើយ ទោះបី​ជា​មាន​ច្បាប់ និង​ទណ្ឌកម្ម​ក៏​ដោយ ទាំង​នេះ​ក៏​ព្រោះ​តែ​មាន​ហេតុ​របស់​វា​ដែរ គឺ​ការ​ថយ​ចុះ​នៃ​គុណធម៌ សីលធម៌ មនុស្ស​ធម៌ និង​ព្រហ្មវិហារ​ធម៌​ជាដើម​នោះ​ឯង និង​ការ​រីក​ដុះ​ដាល​ឡើង​នៃ​អកុសល​ធម៌ អមនុស្ស​ធម៌ មហិច្ឆតា​លោភលន់ ការ​ចង​គំនុំ​គុំគួន មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ ការ​ប្រកាន់​មានះ​រើស​អើង ការ​មិន​ចេះ​អនុគ្រោះ ការ​បំផ្លាញ​បរិដ្ឋាន សេចក្ដី​កំណាញ់ សេចក្ដី​និន្ទា​ឈ្នានីស ជាដើម​នោះ​ឯង ។

ចុចដើម្បីអានអត្ថបទបន្ដទៀត…

Advertisements

បាបមិត្ត


បាប​មិត្ត ៤ យ៉ាង​ដែលមិនត្រូវរាប់រកមានដូចខាងក្រោម ៖

ក-មិត្ត​ល្មោភ ៖

មិត្ត​នេះ​គិត​តែ​ប្រយោជន៍​ខ្លួន , ចាយ​បន្តិច​បន្តួច តែ​សម្លឹង​យក​ប្រយោជន៍​ច្រើន​ឥត​អៀនខ្មាស , ល្មោភ​មិន​ចេះ​ល្មម, ល្មោភ​មិន​ចេះ​ស្កប់ស្កល់ ដូច​ច្បាប់​ពាក្យ​ចាស់​ថា « បាន​ហើយ​ចង់​បាន​ទៀត ឆ្លៀត​ហើយ​ឆ្លៀត​ពុំ​គិត​ឈ្វេង មើល​យល់​តែ​មុខ​ឯង មិន​ឃើញ​គេ​ឯ​ទៀត​ផង »

ខ-មិត្ត​បាន​តែ​មាត់ ៖

គឺ​មិត្ត​ល្អ​តែ​វាចា ផ្អែមល្ហែម​តែ​សំដី ។ មិត្ត​នេះ​មាន​សំដី​សំដៅ​រៀបរយ​ល្អ និយាយ​ពាក្យ​បាទ ចាស ជានិច្ច , តែ​ពេល​មាន​ការ​ពឹងពាក់​ម្ដងម្កាល តែង​និយាយ​ដោះ​ដៃ​ថា​យ៉ាង​នេះ យ៉ាង​នោះ, បាន​ត្រឹម​តែ​ថា មិន​អី​ទេ, កុំ​ព្រួយ ! ចាំ​មើល បន្តិច​ទៀត​ទៅ ! ទៅ​ភ័យ​អី !…។ មិត្ត​បែប​នេះ លោក​សន្មត​ថា « មនុស្ស​ឆ្អិន​ក្រៅ ឆៅ​ក្នុង » ចាត់​ជា​មនុស្ស​មិន​បាន​ការ យក​ជា​គ្នា​មិន​កើត ។ មនុស្ស​ឆ្អិន​ក្រៅ ឆៅ​ក្នុង​គឺ​មនុស្ស​បាន​តែ​មាត់,ពេល​មាន​អាសន្ន​រត់​រក​គេ​ជួយ ពេល​ផុត​ព្រួយ​ធ្វើ​ព្រងើយ ។ មិត្ត​បែប​នេះ មិន​ចេះ​យក​អាសារ​នរណា​ទេ, មិន​ចេះ​ជួយ​ទុក្ខ​ធុរៈ​នរណា​ទេ ។ មិត្ត​បាន​តែ​មាត់ ជា​មិត្ត​មាន​សំដី​ក្រៅ​ផ្អែម មាន​ចិត្ត​ខាង​ក្នុង​ល្វីង​ជូរចត់ មាន​ទំនង​ត្រូវ​គ្នា​នឹង​សុភាសិត​ច្បាប់​ពាក្យ​ចាស់​ថា

« ចូល​ព្រៃ​សត្វ​សាហាវ ស្រែក​អំពាវ​គ្នា​មក​ជុំ ដល់​បាន​ស្ករ​ទឹក​ឃ្មុំ ពួន​សំងំ​ស៊ី​ម្នាក់​ឯង »

គ-មិត្ត​ចាក់​បណ្ដោយ ៖

មិត្ត​និយាយ​ចាក់​បណ្ដោយ គឺ​និយាយ​តម្រូវ​អធ្យាស្រ័យ តម្រូវ​ចំណុច មិន​ទទឹង មិន​ប្រឆាំង មិន​ជំទាស់ ។ មិត្ត​នេះ បើ​មាន​កិច្ចការ​អ្វី​គួរ​ពិគ្រោះ​ប្រឹក្សា​ជាមួយ ចេះ​តែ​អ៊ឺអើ, ចេះ​តែ​ហៃអើ ទោះ​ត្រូវ​ក៏​ដោយ ខុស​ក៏​ដោយ មិន​រាំរាំង​ទទឹង​ទាស់​ឡើយ , ជា​មិត្ត​ផ្សំ​យក​លាភ, និយាយ​សរសើរ​យើង​តែ​នឹង​មុខ និយាយ​ដើម​យើង​ប្រាប់​អ្នក​ដទៃ​ពី​ក្រោយ​ខ្នង ។

ឃ-មិត្ត​ស្រឡាញ់​តែ​ផ្លូវ​វិនាស៖

គឺ​មិត្ត​ដែល​ចូលចិត្ត​ប្រព្រឹត្ត​អបាយមុខ ។ ពុទ្ធសាសនា​ប្រាប់​ថា អបាយមុខ (ប្រធាន​នៃ​សេចក្ដី​វិនាស ) ដោយ​សង្ខេប​មាន ៤ យ៉ាង​គឺ ៖ លេង​ស្រី (ឥត្ថីធុត្ត ) , លេង​ស្រា, (សុរាធុត្ត ) លេង​ល្បែង​ភ្នាល់ ឬ​ល្បែង​ស៊ីសង (អក្ខធុត្ត ) និង សេពគប់​ជន​អាក្រក់​ជា​មិត្ត (បាបមិត្ត )

មិត្ត ៤ ពួក​ដែល​រៀបរាប់​មក​នេះ ជា​មិត្ត​មិន​ត្រូវ​សេពគប់ មិន​ត្រូវ​រាប់អាន, លោក​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​បាបមិត្ត ព្រោះ​ជា​មិត្ត​នាំ​អោយ​កើត​ទោស​ទុក្ខ , នាំ​អោយ​ខូចខាត​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ។ មិត្ត​បែប​នេះ​កុំ​សេពគប់​ស្និទ្ធស្នាល គ្រាន​តែ​រាប់អាន​តាម​ធម្មតា​បាន​ហើយ ។ បើ​អ្នក​រក​មិត្ត​ល្អ មិន​បាន​ទេ សូវ​នៅ​ម្នាក់​ឯង​ល្អ​ជាង ។ 

រៀបរៀង៖⁣ ឱម ខែម 

អត្ថបទទាក់ទង៖

ក្ដួច​និង​ជីវិត​រស់​នៅ​របស់​ប្រជាជន​ខ្មែរ


សេចក្ដី​ផ្ដើម

ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​ប្រទេស​មួយ ដែល​មាន​អាកាសធាតុ​ក្ដៅ​ហើយ​សើម ដែល​ជា​កត្តា​ដ៏​សំខាន់​ដល់​ការ​លូតលាស់​នៃ​រុក្ខជាតិ​គ្រប់​ប្រភេទ ។ ព្រៃ​ឈើ​ដែល​គេ​ឃើញ​មាន​ដុះ​ច្រើន​ជាង​គេ គឺ​នៅ​តំបន់​ខ្ពង់រាប​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ និង​តំបន់​ភ្នំ ។ ដោយ​សារ​កម្ពុជា​យើង សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​បែប​នេះ​ហើយ ទើប​ធ្វើ​អោយ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​យើង​នៅ​សម័យ​ដើម ច្រើន​ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ធម្មជាតិ​សំរាប់​ញ៉ាំង​ជីវភាព​រស់​នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ខ្លួន​អោយ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន ដូចជា ចូល​ព្រៃ​កាប់​ឈើ​យក​មក​សង់​ផ្ទះ ​ធ្វើ​ជា​ជំរក បេះ​ផ្លែ​ឈើ បន្លែ មើម​ដំឡូង មើម​ក្ដួច បរបាញ់​សត្វ​ព្រៃ ធ្វើ​ជា​ចំណី​អាហារ​តាម​ទំនៀម​ទំលាប់​របស់​ប្រជាជន​ខ្មែរ ។

ប៉ុន្តែ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ការ​កាប់​ព្រៃ​ឈើ និង​ការ​បរបាញ់​បំផ្លាញ​សត្វ​ព្រៃ​ត្រូវ​បាន​ច្បាប់​របស់​រដ្ឋ​ហាម​ឃាត់​ព្រោះ​របរ​ទាំងនេះ​ធ្វើ​អោយ​ប៉ពាល់​ដល់​បរិស្ថាន​ធម្មជាតិ ដែល​ធ្វើ​អោយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជួប​ប្រទះ​នូវ​គ្រោះ​ធម្មជាតិ មាន​ភាព​រាំង​ស្ងួត​ទឹក​ជំនន់ ។

កាល​ពី​សម័យ​ដើម ប្រជាជន​ខ្មែរ នៅ​ពេល​ដែល​ជួប​ប្រទះ​គ្រោះ​ទុរ្ភឹក្ស​បណ្ដាល​មក​ពី​សង្រ្គាម ភាព​រាំង​ស្ងួត ទឹក​ជំនន់ ពួក​គាត់​តែង​តែ​បបួល​គ្នីគ្នា​ចូល​ព្រៃ ដើម្បី​ស្វែង​រក​បន្លែ ផ្លែឈើ មើម​ដំឡូង មើម​ក្ដួច យក​មក​ច្នៃ និង​ចំអិន​ធ្វើ​ជា​ចំណី​អាហារ ។ បច្ចុប្បន្ន ប្រជាជន​ខ្មែរ​យើង​មួយ​ចំនួន​មិន​បាន​ដឹង​ពី​សារប្រយោជន៍​នៃ​មើម​ក្ដួច​ថា អាច​យក​មក​បរិភោគ​បណ្ដោះ​អាសន្ន នៅ​ពេល​ជួប​ប្រទះ​គ្រោះ​ទុរ្ភឹក្ស​នោះ​ឡើយ ។

ដូចនេះ អត្ថបទ​និយាយ​អំពី​ក្ដួច គឺ​ចង់​បង្ហាញ​អំពី​ទំនៀម​ទំលាប់​របស់​ខ្មែរ​សម័យ​ដើម​ក្នុង​ការ​ច្នៃ​មើម​ក្ដួច ដើម្បី​យក​មក​ចំអិន​ធ្វើ​ជា​ចំណី​អាហារ​ជំនួស​បាយ អង្ករ ព្រោះ​មើម​ក្ដួច​សំបូរ​ដោយ​ម្សៅ សារជាតិ​អាមីដុង (Amidon ) ខ្ពស់​អាច​ទ្រទ្រង់​រូបរាង​កាយ​ដល់​ប្រជាជន​ខ្មែរ​​យើង​បាន និង​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​ផ្សេង​ៗ ជា​ច្រើន​ទៀត ព្រម​ទាំង​បាន​បញ្ជាក់​ពី​ទំនាក់ទំនង​របស់​សហគមន៍ និង​បរិស្ថាន​ធម្មជាតិ ។

ទ្រង់ទ្រាយ​រក្ខជាតិ​ក្ដួច

ទ្រង់ទ្រាយ​ក្ដួច

ដើម ៖ ដើម​របស់​ក្ដួច​មាន​លក្ខណៈ​ជា​វល្លិ​មាន​បន្លា​ស្រួច​ៗ ដូច​បន្លា​ត្រស់ ហើយ​មាន​ថ្នាំង ដែល​ក្នុង​ថ្នាំង មាន​ប្រវែង​ប្រហែល​ពី ៣០ ទៅ ៤០ សង់ទីម៉ែត្រ ។ នៅ​ត្រង់​ចំណុច​ថ្នាំង​នីមួយ​ៗ មាន​ដុះ​ចេញ​នូវ​ស្លឹក និង ផ្កា ។ ដើម​របស់​ក្ដួច​មាន​ពណ៌​ពីរ​បែប ទី ១ ពណ៌​ស្វាយ​ក្រមៅ ប្រៀប​ដូច​សំបក​ផ្លែ​ទំពាំង​បាយជូរ​ព្រៃ ពណ៌​នេះ​គឺ​គេ​សម្គាល់​ថា ជា​ក្ដួច​ដំណើប ។ ទី ២ ពណ៌​បៃតង គឺ​គេ​សម្គាល់​ថា​ជា​ក្ដួច​ខ្សោយ ។

សន្លឹក ៖ ស្លឹក​របស់​ក្ដួច​មាន​សណ្ឋាន​ចែក​ជា​បី ហើយ​ស្រួច​ខង​ចុង និង មាន​ទ្រនុង​រឹង​​ស្លឹក​របស់​ក្ដួច​មាន​ពណ៌​បៃតង ហើយ​មាន​រោម​ខ្លី​ៗ និង​មាន​ក្លិន​ក្រពុល ។

ផ្កា ៖ ផ្កា​របស់​ក្ដួច​វា​ដុះ​ចេញ​ពី​ថ្នាំង​ជាមួយ​ស្លឹក ។ ផ្កា​នេះ​មាន​ពណ៌​ស រាង​តូច​ល្អិត និង​មាន​ទង​ទ្រវែង ហើយ​មាន​ក្លិន ក្រពុល​ស្រាល ។

ផ្លែ ៖ ផ្លែ​របស់​ក្ដួច​មាន​ទំរង់​បី​ជ្រុង ប្រហាក់​ប្រហែល​ផ្លែ​ស្ពឺ ។ ផ្លែ​ក្ដួច​មាន​ពណ៌​បៃតង ។ ពេល​ផ្លែ​វា​ចាស់ វា​ប្ដូរ​ទ្រង់ទ្រាយ​បះ​កន្ទុយ​ឡើង​លើ ។ ក្នុង​មួយ​ចង្កោម​មាន​ប្រមាណ​ពី ១០ ទៅ ២០ ផ្លែ ។ ក្នុង​ផ្លែ​នីមួយ​ៗ មាន​គ្រាប់​សំប៉ែត​ៗ​ចំនួន ៣ គ្រាប់ ពេល​ផ្លែ​ក្ដួច​ទុំ វា​ផ្ទុះ​ធ្លាក់​គ្រាប់​មក​លើ​ដី ។ នៅ​រដូវ​ភ្លៀង​ធ្លាក់​គ្រាប់​នេះ​អាច​ដុះ​លុតលាស់​បាន ។

មើម ៖ មើម​របស់​ក្ដួច​មាន​រាង​មូល ខ្លះ​ទ្រវែង ទៅ​តាម​សណ្ឋាន​ដី ដែល​អំណោយ​ផល​ដល់​ការ​ចុះ​មើម ។ សំបក​មើម​ក្ដួច​មាន​ពណ៌​គគីរ​ស្រដៀង​សំបក​ដំឡូង ដៃ​ខ្លា មាន​ឫស​ស្មេញស្មាញ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​មើម ដូចជា​ឫស​ឫស្សី ។ ក្ដួច​មាន​មើម​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដើម ក្នុង​ដើម​មាន​មើម​ចំនួន ពី ១ ទៅ ៨ មើម ។ មើម​នីមួយ​ៗ​ដុះ​ចេញ​ពី​គល់​តែ​មួយ ។ សាវ់​មើម​ក្ដួច​មាន​ពីរ​ប្រភេទ គឺ​សាច់​ពណ៌​លឿង និង ស ហើយ​មាន​ក្លិន​ក្រពុល និង​រមាស់​ទៀត​ផង ។

ប្រភេទ​ក្ដួច

ក្ដួច​មាន​ពីរ​ប្រភេទ ៖

ក្ដួច​ខ្សោយ ៖ ដើម​របស់​ក្ដួច​ខ្សោយ​មាន​ពណ៌​បៃតង ហើយ​ធំ​ជាង​ដើម​ក្ដួច​ដំណើប ។ ចំពោះ​សណ្ឋាន​ស្លឹក គឺ​មាន​លក្ខណៈ​ដូចគ្នា មិន​ថា​ដំណើប ឬ ខ្សោយ​ឡើយ ។ មើម​របស់​ក្ដួច​ខ្សោយ​មាន​សំបក​ពណ៌​គគីរ​ដូច​ក្ដួច​ដំណើប​ដែរ តែ​សាច់​របស់​មើម​ក្ដួច​ខ្សោយ​មាន​ពណ៌​ស ដូច​សាច់​ប៉ិគក់ ។

ក្ដួច​ដំណើប ៖ ដើម​របស់​ក្ដួច​ដំណើប​មាន​ពណ៌​ស្វាយ​ក្រមៅ ដូច​សំបក​ផ្លែ​ទាំពាំង​បាយជូ​ព្រៃ​។ មើម​របស់​ក្ដួច​ដំណើប​ច្រើន​តែ​ចុះ​រាក់​ៗ​ឬ សើ​ៗ មើល​ឃើញ​នៅ​លើ​ដី ។ សំបក​របស់​ក្ដួច​ដំណើប​ដូច​ក្ដួច​ខ្សោយ​ដែរ តែ​សាច់​មើម​ក្ដួច​ដំណើប​មាន​ពណ៌​លឿង​ខុស​ពី​ក្ដួច​ខ្សោយ ។

តំបន់​ដែល​មាន​ក្ដួច

ទីកន្លែង ៖ ក្ដួច​ជា​រុក្ខជាតិ​វល្លិ គ្មាន​ដៃ​នៅ​ត្រង់​ចំណុច​ថ្នាំង ដូច​វល្លិ​ននោង​ទេ ដូចនេះ​ការ​ដុះ​លូតលាស់​របស់​វា គឺ​វា​អាស្រ័យ​ពឹងពាក់​ទៅ​លើ​រុក្ខជាតិ​ផ្សេង​ៗ ដើម្បី​ងាយ​ស្រួល​ដល់​វល្លិ​របស់​វា​រុំ​ព័ទ្ធ វារ​ឡើង​មែក​ឈើ ។ វល្លិ​របស់​វា​ព័ទ្ធ​ពី​ឆ្វេង​ទៅ​ស្ដាំ ។ រុក្ខជាតិ​ក្ដួច​គេ​ឃើញ​មាន​ដុះ​នៅ​តាម​តំបន់​ភ្នំ​តំបន់​ព្រៃ​របោះ និង​នៅ​តាម​តំបន់​ខ្ពង់រាប ។ រុក្ខជាតិ​ក្ដួច​គេ​អាច​យក​មក​ដាំ​នៅ​ក្បែរ​របង​ផ្ទះ​ដែល​មាន​ទី​ខ្ពស់​មិន​លិច​ទឹក ។

ក្ដួច​អាច​ដុះ​នៅ​តាម​កន្លៀត​ថ្ម ឬ​ដុះ​នៅ​លើ​ដី​បន្តិច​បន្តួច​លើ​ផ្ទាំង​ថ្ម ប៉ុន្តែ​ក្ដួច​ដែល​ដុះ​នៅ​តាម​កន្លៀត​ថ្ម មិន​មន​មើម​ធំ ឬ​មូល​ដូច​ក្ដួច​ដេល​ដុះ​នៅ​លើ​ដី​ធម្មតា​នោះ​ទេ មើម​របស់​វា​មាន​រាង​សំប៉ែត ហើយ​ជា​ផល​វិបាក​ដល់​ការ​ជីក​យក​មើម ។​ចំណែក​ឯ​ក្ដួច​ដែល​ដុះ​នៅ​លើ​ផ្ទាំង​ថ្ម​ដែល​មាន​ដី​បន្តិច​បន្តួច​នោះ ពុំ​មាន​មើម​ធំ​ទេ ហើយ​ជីវិត​របស់​វា ក៏​មិន​អាច​រស់​បាន​យូរ​អង្វែង​ដែរ ។

ជីវិត​ក្រាំង៖ក្ដួច​ជា​រុក្ខជាតិ​ដែល​មាន​ដើម​ទោល (១ ដើម ) វា​អាច​កោ​ទាំង​ដើម កោ​ទាំង​មើម តែ​គល់​របស់​ក្ដួច​មិន​អាច​ស្លាប់​ទេ​ ទោះបី​នៅ​រដូវ​ណា​ក៏​ដោយ ។ បើ​គេ​ចង់​ដាំ​ក្ដួច​គេ​ពុំ​សូវ​យក​គ្រាប់​ឬ កូន​ក្ដួច​មក​ដាំ​នោះ​ទេ គេ​ច្រើន​តែ​យក​គល់​របស់​វា​ទៅ​ដាំ ព្រោះ​គល់​របស់​ក្ដួច​ឆាប់​លូតលាស់ និង​ចុះ​មើម​រហ័ស​ជាង ការ​ដាំ​កូន និង​ដាំ​គ្រាប់ ។

អ្នក​រក​របរ​ក្ដួច​មាន​ទំលាប់​មួយ គឺ​ក្រោយ​ពេល​គាស់​មើម​ក្ដួច​ហើយ ពួក​គា់​ច្រើន​តែ​យក​ក្ដួច​នេះ​ទៅ​កប់​កន្លែង​ដើម​វិញ ។ ព្រោះ​គល់​នេះ​ពេល​រដូវ​ភ្លៀង​ឆ្នាំ​ក្រោយ​នឹង​ផ្ដល់​ផល​បន្ត​ទៀត ។ គេ​មិន​អាច យក​ចំណែក​នៃ​មើម​ក្ដួច ណា​មួយ​យក​ទៅ​ដាំ​ដុះ​ទេ ។

កោរ​មើម ៖ មើម​របស់​ក្ដួច ដល់​រយៈ​ពេល​ណា​មួយ​ជា​កំណត់ វា​ត្រូវ​សុះ​អស់ ហើយ​វា​នៅ​តែ​ឫស​ស្មេញស្មាញ ដូចជា​ស្មាញ​ននោង ជាប់​ជាមួយ​គល់​របស់​វា ។ បន្ទាប់​មក ពេល​រដូវ​ភ្លៀង​ធ្លាក់ វា​ក៏​ចាប់​ផ្ដួចផ្ដើម​មើម​ថ្មី​នៅ​ជុំវិញ​គល់​របស់​វា​វិញ ។ មើម​ដែល​កោរ​ច្រើន​លើក ច្រើន​សារ ធ្វើ​អោយ​មើម​ក្រោយ​មាន​ផល​កាន់​តែ​ច្រើម ។ ការ​កោ​មើម​មិន​មាន​រយៈពេល​កំណត់​ច្បាស់លាស់​ទេ គឺ​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​តំបន់​និង​អាកាសធាតុ ។ បើ​អកាសធាតុ​ក្ដៅ ឬ​មើម​នៅ​ននលគល​លើ​ដី មិនមាន​ស្លឹក​គ្រប​ទេ ធ្វើ​អោយ​មើម​នេះ​ឆាប់​កោ តែ​បើ​មើម​ដែល​នៅ​ម្លប់​ក្នុង​ព្រៃ​ហើយ​មិន​ជាំ​ទឹក ធ្វើ​អោយ​ការ​កោរ​មើម​មាន​រយៈ​ពេល​យូរ ។

កោរ​ដើម ដើម​របស់​ក្ដួច ចាប់​ផ្ដើម​ស្វិត​ពី​ចុង​មក​គល់​នៅ​សល់​ដើម​ប្រវែង​ប្រហែល ២ ម៉ែត្រ ពី​ដី វា​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​ដុះ​ចេញ​នូវ​ដើម​ថ្មី​រុំ​ព័ទ្ធ​ដើម​ចាស់​នេះ ។ ដើម​របស់​ក្ដួច​ច្រើន​កោរ​នៅ​រដូវ​ប្រាំង ។

ការ​ស្វែង​រក​ក្ដួច

ការ​រុករក​មើម​ក្ដួច​ភាគ​ច្រើន​ប្រជាជន​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​ភ្នំ ជើង​ភ្នំ និង​ខ្ពង់រាប ។ល។ ពេល​គេ​ជួប​ប្រទះ​គ្រោះ​ទុរ្ភឹក្ស ពួក​គាត់​តែង​បបួល​គ្នីគ្នា​ក្នុង​គ្រួសារ ឬ​ជា​ក្រុម​នាំ​គ្នា​ទៅ​ជីក​មើម​ក្ដួច​នៅ​តំបន់​ភ្នំ ឬ តំបន់ ដែល​ពួក​គេ​ធ្លាប់​ទៅ​រក ដូចជា​ប្រជាជន​នៅ​ស្រុក គិរីវង្ស ខេត្ត តាកែវ បាន​អោយ​ឈ្មោះ​ទួល​មួយ​ថា (ព្រៃ​ក្ដួច )

ឧបករណ៍​ដែល​ពួក​គាត់​យក​ទៅ​ជាមួយ​សំរាប់​រក​ក្ដួច គឺ​មាន កាំបិត ចបជីក ការុង ។

ការ​រក​ក្ដួច ៖ គេ​ស្វែង​រក​មើល​ទៅ​លើ​ដើមឈើ ហើយ​សំឡឹង​រក​សន្លឹក និង​ដើម​របស់​ក្ដួច​ដែល​រុំ​ព័ទ្ធ​តាម​មែក​ឈើ ។ បន្ទាប់​មក​គេ​តាម​ដាន​រហូត​ដល់​គល់​របស់​វា ។ នៅ​ពេល​ដែល​គេ​ឃើញ​គល់​របស់​វា គេ​យក​ឈើ​ចាក់​មើម​ថា តើ​មាន​មើម​ធំ ឬ តូច តិច​ឬ ច្រើន ។ បើ​មើម​នេះ​នៅ​តូច​គេ​ទៅ​រក​ផ្សេង​ទៀត ។

ការ​ធ្វើ​ក្ដួច ៖ ពេល​គេ​យក​មើម​ក្ដួច​មក​ពី​ព្រៃ គេ​លាង​ទឹក​អោយ​ជ្រះ​ដី ។ ក្រោយ​មក​គេ​យក​ទៅ​ចិត​សំបក​ចេញ បន្ទាប់​ពី​ចិត​សំបក​រួច គេ​យក​ទៅ​លាង​ទឹក​រួច ហាន់ ឬ​ឈូស​ជ​បន្ទះ​ស្ដើង​ៗ ហើយ​យក​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​កូន​ពាង​រួច​រោយ​អំបិល​ជា​ស្រទាប់​ៗ ហើយ​ផ្អាប់​ទុក​ចោល​មួយ​យប់ ។ លុះ​ព្រឹក​ឡើង​គេ​ធ្វើ​ការ​ស្រង់​ក្ដួច​ចាក់​ដាក់​ក្នុង​កញ្ជើរ ឬ​ល្អី យក​ទៅ​សំអាត​សារជាតិ​ពុល​នៅ​កន្លែង​ផ្លូវ​ទឹក​ហូរ តែ​គេ​មិន​អាច​យក​ក្ដួច​ទៅ​សំអាត​នៅ​កន្លែង​ដែល​មាន​ទឹក​នឹង ដូចជា​ស្រះ ត្រពាំង ដែល​គេ​ប្រើប្រាស់​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ទេ ព្រោះ​ធ្វើ​អោយ​អ្នក​ដែល​យក​ទឹក​ទៅ​ប្រើប្រាស់​មាន​គ្រោះថ្នាក់ (ពុល ) ។ ពេល​គេ​យក​ក្ដួច​ទៅ​កន្លែង​ទឹក​ហូរ គេ​ជាន់​ឬ​ជ្រាវ​ច្របាច់​ទាល់​តែ​ឃើញ​ទឹក​ឡើង​ថ្លា​ហើយ​ទុក ចោល​ក្នុង​ស្រែ​ឬ​ផ្លូវ​ទឹក​ហូរ​ឆ្លងកាត់​ក្នុង​រយៈ​ពេល​មួយ​យប់ មួយ​ថ្ងៃ ។ ការ​ទុក​ចោល​នេះ​គេ​ឧស្សាហ៍​ទៅ​ជ្រាវ ឬ​ច្របាច់​លាង​ពី​បី ទៅ​បួន​ដង ដើម្បី​អោយ​សារជាតិ​ពុល​ហូរ​ទៅ​តាម​ទឹក ។ ក្រោយ​មក​គេ​ឃើញ​មាន ក្ដាម ខ្យង ខ្ចៅ ត្រីចង្វារ ឬ​ត្រី​ក្រឹម​ចូល​ក្នុង​កញ្ជើរ ឬ​ល្អី​ក្ដួច​ដែល​ត្រាំ​ពន្លិច​ក្នុង​ទឹក ។ ពេល​នោះ​គេ​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ក្ដួច​ដែល​គេ​ធ្វើ​កន្លង​មក​អស់​នូវ​សារជាតិ​ពុល​ហើយ ។ ក្រោយ​មក​គេ​ច្រក​ក្នុង​ការុង​ចង​មាត់​អោយ​ជិត រួច​យក​ទៅ​ដាក់​លើ​គ្រែ​រនាប ហើយ​យក​ដុំ​ថ្ម ឬ​ត្បាល់​កិន​ម្សៅ​សង្កត់​ពី​លើ​ដើម្បី​អោយ​ទឹក​ហូរ​ស្រក់​ចេញ​ពី​ក្ដួច ដែល​នៅ​ក្នុង​ការុង​ប្រៀប​ដូច​យើង​កិន​ម្សៅ​អង្ករ រួច​សង្កត់​ច្រោះ​អោយ​អស់​ជាតិ​ទឹក​នោះ​ដែរ ។ នៅ​ពេល​ស្រក់​ទឹក​អស់​ពី​ការុង យើង​ចាក់​ដាក់​ចង្អេរ ឬ​កន្ទេល​ស្លឹក​ត្នោត រួច​យក​សំដិល​ហាល​ថ្ងៃ​អោយ​ក្រៀម ទើប​គេ​អាច​រក្សា​ទុក​បាន​យូរ ។ ប៉ុន្តែ​ក្ដួច​នៅ​សើម​យក​មក​ដាំ​បាយ មាន​រសជាតិ​ឈ្ងុយឆ្ងាញ់​ជាង​ក្ដួច​ហាល​ក្រៀម ។

ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ក្ដួច​នេះ គេ​ហាមប្រាម​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​ទើប​សំរាល​កូន​រួច គឺ​មិន​អាច​មក​ហាន់​ក្ដួច ឬ មក​ជ្រាវ​ច្របាច់​ក្ដួច​បាន​ទេ ព្រោះ​ក្ដួច​ធ្វើ​អោយ​រមាស់​ដៃ ក្លិន​របស់​វា​ក្រពុល​អាច​ធ្វើ​អោយ​អ្នក​កូន​ខ្ចី​ទាស់​បាន ។ ហេតុនេះ អ្នក​ដែល​ទើប​សំរាល​កូន​រួច មិន​អាច​មក​ធ្វើ​ក្ដួច​បាន​ទេ ។ ប៉ុន្តែ​អ្នក​ទើប​សំរាល​កូន​អាច​បរិភោគ​បាយ ឬ បង្អែម​ក្ដួច​ដោយ​មិន​មាន​បញ្ហា​ទាស់ ឬ​ផ្ដល់​ផល​ប៉ះពាល់​ផ្សេង​ៗ​ដល់​សុខភាព​ឡើយ ។

សារប្រយោជន៍​រុក្ខជាតិ​ក្ដួច

ធ្វើ​ចំណី​អាហារ នៅ​ពេល​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ជួប​ប្រទះ នឹង​គ្រោះ​ទុរ្ភឹក្ស​ដោយ​សារ​ទឹក​ជំនន់ គឺ​គេ​យក​មើម​ក្ដួច​មក​ធ្វើ​ជា​អាហារ​ជំនួស​បាយ ឬ​យក​មក​ដាំ​លាយ​ជាមួយ​អង្ករ ។ រុក្ខជាតិ​ក្ដួច​មិនមាន​តម្រូវ​ការ​តែ​នៅ​ពេល​ជួប​ប្រទះ​គ្រោះទុរ្ភឹក្ស​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ទោះបី​ជា​សម័យ​ដែល​សម្បូរ​ស្រូវ​អង្ករ​ហើយ​ក៏​ដោយ ក៏​ប្រជាជន​ខ្មែរ នៅ​តែ ទៅ​រក​មើម​ក្ដួច​មក​ជា​នំ​ចំណី បង្អែម​ជា​ដើម ជា​ពិសេស​នៅ​តាម​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​តំបន់​ភ្នំ ឬ​តំបន់​ដែល​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ទី​ផ្សារ ដូចជា​បច្ចុប្បន្ន​នេះ នៅ​ភូមិ​ខ្វាវ ឃុំ​ព្រៃ​អំពក ស្រុក គិរីវង្ស ខេត្ត តាកែវ ប្រជាជន​បាន​ទៅ​រក​ក្ដួច​មក​ដាំ​បាយ​នឹង​ធ្វើ​ជា​នំ​ចំណី​បាន​ជា​ច្រើន​បែប​ច្រើន​យ៉ាង ព្រោះ​មើម​ក្ដួច​សម្បូរ​ដោយ​ម្សៅ​សារជាតិ​អាមីដុង និង​មាន​រសជាតិ​ឈ្ងុយ ឆ្ងាញ់​ថែម​ទៀត​ផង ។

ធ្វើ​ឱសថ ទោះបី​ជា​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ការ​រីកចំរើន​ផ្នែក​ខាង​គីមី​សាស្រ្ត ឱសថសាស្រ្ត ដែល​បាន​នឹង​កំពុង​នាំ​ចូល​មក​ពី​បណ្ដា​ប្រទេស​ជឿនលឿន​មួយ​ចំនួន​លើ​ពិភពលោក ក៏​ដោយ ក៏​ប្រជាជន​ខ្មែរ​យើង​តែង​តែ​មាន​ជំនឿ​ទៅ​លើ​ឱសថ​បុរាណ​ដែល​ផ្សំ​អំពី ​សំបក ត្រួយ ដើម ឫស វល្លិ មើម រុក្ខជាតិ​សម្រាប់​ព្យាបាល​រោគ​ដែរ ដូចជា​ម្សៅ​មើម​ក្ដួច គេ​អាច​យក​មក​សូន​ជាមួយ​ទឹក​ឃ្មុំ អាច​កែ​រោគ​បញ្ចុះ​ព្រូន ផ្សះ​ដំបៅ គ្រុន​ក្ដៅ គ្រុន​ចាស់ ។

ធ្វើ​ម្សៅ​លាប​មុខ កាល​ពី​សម័យ​ដើម គេ​ច្រើន​តែ យក​ម្សៅ​ក្ដួច​មក​ផ្សំ​ជាមួយ​ទឹក​ខ្លឹម​ចន្ទ​ធ្វើ​ម្សៅ​លាប​មុខ សំរាប់​ប្រើ​ក្នុង​ពិធី​ផ្សេង​ៗ ដូចជា​មាន​ពិធី​បុណ្យ​ទាន ឬ​ប្រើ​សំរាប់​អ្នក​របាំ អ្នក​ល្ខោន។​ ធ្វើ​ថ្នាំ​កំចាត់​សត្វ​ល្អិត ; យើង​ដឹង​ហើយ​ថា ក្ដួច​គឺ​ជា​រុក្ខជាតិ​ពុល ដូចនេះ គេ​អាច​យក​មើម​ក្ដួច​ទៅ​លាយ​ផ្សំ​ជាមួយ​ទឹក​នោម និង​ថ្នាំ​ជក់ ។

សន្និដ្ឋាន

ក្នុង​កាលៈទេសៈ​ធម្មតា ក្ដួច​ជា​រុក្ខជាតិ ដែល​គេ​មិន​សូវ​ចាប់​អារ្មណ៍​ប៉ុន្មាន​លើយ ។ ប៉ុន្តែ​វា​ដើរ​តួនាទី​សំខាន់​នៅ​ពេល​ដែល​ស្រុក​កើត​ទុរ្ភឹក្ស​អត់​បាយ ។ ពេល​នោះ​ទើប​គេ​ដឹង​ថា រុក្ខជាតិ​នេះ​មាន​គុណប្រយោជន៍ មិន​អន់​ជាង​បាយ​ប៉ុន្មាន​ឡើយ ។ ការ​ស្គាល់​រុក្ខជាតិ​ក្ដួច គឺ​ពិត​ជា​មិន​អត់​ប្រយោជន៍​ទេ ទោះ​បី​វា​ជា​រុក្ខជាតិ​វល្លិ​ក្ដី ក៏​វា​មាន​ចំណែក​ក្នុង​ការ​ញ៉ាំង​បរិស្ថាន​ឲ្យ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រស់​បំព្រង ធ្វើ​អោយ​ដី​ជក់​ជាតិ​សើម​បាន​យូរ និង​ផ្ដល់​នូវ​អាកាសធាតុ​ត្រជាក់ ធ្វើ​ឲ្យ​អាកាសធាតុ បរិសុទ្ធ ក៏​ដូចជា​បង្កើត​ឡើង​នូវ​ទេសភាព គួរជា​ទី​ចាប់​អារម្មណ៍​ដង​ដែរ ។

មាន​ព្រៃ​មាន​ក្ដួច​មាន​ជីវិត មាន​ព្រៃ​មាន​សត្វ បក្សា​បក្សី ម្រឹគីម្រឹគា ក្ដួច​ផ្សារ​ភ្ជាប់​នឹង​ព្រៃ ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ជីវិត​ខ្មែរ ។

ដូចនេះ​វា​ជា​ការ​សំខាន់​ណាស់ ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវ​យក​ចិត្ត​ទុកដាក់ និង​ពង្រឹង​ការ​ការពារ បរិស្ថាន ដើម្បី​អោយ​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​និរន្តរភាព ។ រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​សព្វ​ថ្ងៃ បាន​បង្កើត​ច្បាប់​ស្ដី​ពី​ការ​ការពារ​បរិស្ថាន និង​គ្រប់គ្រង​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ អ្វី​ដែល​ជា​ផល​ប៉ហពាល់​លើ​បរិស្ថាន​ធម្មជាតិ ។

រុក្ខជាតិក្ដួច ជាប្រភេទវល្លិ​ដើមមានបន្លា មើមមានជាតិពុល ហើយរមាស់ (រូបភាពផ្ដល់ដោយ៖​បងកល្យាណ)

វល្លិក្ដួច (រូបភាពផ្ដល់ដោយ៖​បងកល្យាណ)

រុក្ខជាតិក្ដួច (រូបភាពផ្ដល់ដោយ៖​បងកល្យាណ)

រូបភាពនៃវល្លិក្ដួច (រូបភាពផ្ដល់ដោយ៖​បងកល្យាណ)

រុក្ខជាតិក្ដួច ខេត្តកំពង់ធំ​(រូបភាពផ្ដល់ដោយ៖​បងកល្យាណ)

រុក្ខជាតិក្ដួច ខេត្តកំពង់ធំ​ (រូបភាពផ្ដល់ដោយ៖​បងកល្យាណ)

 

 

 

ដោយ៖​ ចិន ទីរិទ្ធី , នួន សោភ័ណ ​(កម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ ២០០០)

%d bloggers like this: