និមិត្តរូប​និយម​នៃ ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ និង ប្រាសាទ​ខ្មែរ


 

និមិត្តរូប​និយម​នៃ

ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ និង ប្រាសាទ​ខ្មែរ

សិល្បៈ​ខ្មែរ គឺ​ជា​សិល្បៈ​មួយ​ចម្រុះ ដែល​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ​នេះ គេ​អាច​មើល​ឃើញ​មាន​ឥទ្ធិពល​ជា​ច្រើន មក​ពី​ទិស​ខាង​លិច​ក៏​មាន មក​ពី​ទិស​ខាង​កើត​នៃ​ប្រទេស​ខ្មែរ​ក៏​មាន ។

គេ​គប្បី​ធ្វើ​ការ​កត់សម្គាល់​ថា អារ្យធម៌​ហិណ្ឌូ ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​មក​លើ​តំបន់​ផ្សេង ៗ នៃ​ចុង​បូព៌ា ច្រើន​មាន​ចរិត​ជា​សាសនា អក្សរសាស្ត្រ និង ភាសាសាស្ត្រ, ហើយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ឃើញ​ជា​ពិសេស​តែ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា, ប៉ុន្តែ អារ្យធម៌​នេះ​មាន​ប្រតិឃាត​តិច​តួច​ណាស់ ទៅ​លើ​ទ្រង់ទ្រាយ​ស្ថាបត្យកម្ម​នៃ​ប្រាសាទ ។

ឥទ្ធិពល​ហិណ្ឌូ ត្រូវ​បាន​គេ​ឃើញ​មាន នា​សម័យ​ដើម​នៃ​សិល្បៈ​ខ្មែរ នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​ទាំងឡាយ​ជំនាន់​ដើម, ដែល​គេ​ច្រើន​ហៅ​ថា​សិល្បៈ​មុន​អង្គរ, ជា​សម័យ​កាល ដែល​ចាប់​ពី​សតវត្ស​ទី ៦ ដល់​សតវត្ស​ទី ៩ ហើយ​ដែល​មាន​មុន​សម័យ​កាល នៃ​ប្រាសាទ​អង្គរ ឬ​តាម​ការ​និយម​ជា​ទូទៅ, មាន​មុន​សម័យ​កាល ហៅ​ថា ក្លាស៊ិក (La période dite classique) ដែល​ចាប់​ផ្ដើម​ពី​សតវត្ស​ទី ៩ ដល់​សតវត្ស​ទី ១៣ ។ នៅ​សម័យ​ក្រោយ​នេះ, សិល្បៈ​ខ្មែរ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​សោល្បៈ​របស់​ខ្លួន​ផង ហើយ​បាន​ផាត់​ចោល ឬ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់ បាន​កែ​សម្រួល​ប្រធាន​ក្បាច់ (Las motifs) ឬ​ទ្រង់ទ្រាយ​ដែល​ទទួល​យក​មក​ពី​ឥណ្ឌា ។

ព្រោះ​ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា គេ​ពិបាក​រក​អោយ​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ស្ថាបត្យកម្ម​ទាំងអស់​របស់​ឥណ្ឌា នូវ​ប្រាសាទ​ណា​មួយ​ដែល​រំលឹក​អោយ​នឹក​ឃើញ​ប្រាសាទ​តាកែវ ឬ ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ជា​តួយ៉ាង ។

ជនជាតិ​ខ្មែរ​បាន​បញ្ចូល​ថ្មី នូវ​ទ្រង់ទ្រាយ​ទាំងឡាយ ដែល​គេ​ពុំ​ដែល​ស្គាល់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា, ឬ​ប្រសិន​បើ​គេ​ពុំ​បាន​ច្នៃ​ប្រឌិត​ទ្រង់ទ្រាយ​ទាំង​នោះ​ទេ, គេ​សុខ​ចិត្ត​ទទួល​យក​ទ្រង់ទ្រាយ​ទាំងឡាយ​របស់​ប្រទេស​នានា ក្រៅ​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​វិញ, ពីព្រោះ គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លច​ទេ​ថា ប្រទេស​កម្ពុជា​គឺ​ជា​កន្លែង​ឆ្លង​កាត់​ជា​ញឹក​ញយ​ណាស់ នា​ដើម​គ្រឹស្ត​សករាជ, បង្កើត​បាន​ទៅ​ជា​ទី​ជួបជុំ​សម្រាប់អ្នក​ដំណើរ, អ្នក​ជំនួញ, អ្នក​ធ្វើ​បូជនីយេស៍ ដែល​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​មក​ពី​ទិស​បស្ចិម ឆ្ពោះ​ទៅ​ប្រទេស​ចិន ឬ​ពី​ប្រទេស​ចិន​ឆ្ពោះ​ទៅ​បស្ចិម​ប្រទេស ។ គេ​ពុំ​ងឿង​ឆ្ងល់​អ្វី​ទេ​ថា ការ​នាំ​ចូល​ធាតុ​បរទេស​ក្រៅ​ពី​ឥណ្ឌា ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ​ខ្មែរ ។ យើង​មាន​ភស្ដុតាង​អំពី​រឿង​នេះ នៅ​ក្នុង​ការ​រក​ឃើញ​ដ៏​គួរ​អោយ​ចាប់​អារម្មណ៍​របស់​លោក​ម៉ាល្លើរ៉េ (Malleret) ជា​សមាជិក​សាលា​បារាំងសែស​ចុង​បូព៌ា​ប្រទេស, នៅ​ក្នុង​តំបន់​មាត់​សមុទ្រ​អតីត​កម្ពុជា ត្រង់​កន្លែង​អុក – អែវ (Oc-Eo) (អូ កែវ ?) គឺ​ជា​ទី​កន្លែង​ក្រុង​ចាស់, ប្រហែល​ជា​របស់​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​ហ្វូណន ហើយ​ក្រោយ​មក​ជា​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា នា​សតវត្ស​ទី ៦ ។

យុទ្ធនាការ​ជីក​កកាយ​ធ្វើ​នៅ​កន្លែង​នោះ ដោយ​លោក​ម៉ាល្លើរ៉េ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៤៤ បាន​រក​ឃើញ​វត្ថុ​ជា​ចំនួន​ច្រើន មាន​អាគតដ្ឋាន​ផ្សេង ៗ ពី​គ្នា​ណាស់, មាន​ខ្លះ​មាន​ដើម​កំណើត​រ៉ូម៉ាំង ដែល​នេះ​ជា​ការ​បញ្ជាក់​បន្លែម​នូវ​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​និយាយ​នៅ​ខាង​ដើម ។

ត្រឡប់​មក​និយាយ​ពី​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​វិញ គេ​អាច​អះអាង​ថា អ្នក​កសាង​ប្រទេស​កម្ពុជា, ទន្ទឹម​នឹង​កសាង​ប្រាសាទ​ទាំងឡាយ​ថ្វាយ​ព្រះ​អាទិទេព​ហិណ្ឌូ, គេ​ក៏​បាន​កែ​សម្រួល​សមាសភាព, ប្ច្េកទេស និង ការ​បកស្រាយ​អត្ថបទ​ពិសិដ្ឋ ឬ​សិល្បសាស្ត្រ ដែល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ចាប់​បង្ខំ​អោយ​អនុវត្ត​តាម​ក្បួន​ច្បាប់​ជា​ដាច់ខាត ដែល​អ្នក​ទាំងឡាយ​ណា​ក៏​ដោយ សាងសង់​ប្រាសាទ​សាសនា ត្រូវ​តែ​គោរព​តាម​ក្បួន​ចបាប់​នោះ ។

ម្យ៉ាង​ទៀត, វា​ពុំ​មាន​អ្វី​ធ្វើ​ជា​ភស្ដុតាង​អ្វី​បញ្ជាក់​ទ ហើយ​ចំពោះ​ខ្លួន​ខ្ញុំ​ផ្ទាល់, ខ្ញុំ​ក៏​មាន​សេចក្ដី​សង្ស័យ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែរ​ថា តើ​មាន​ស្ថាបត្យករ ឬ​ជាង​មក​ពី​ឥណ្ឌា បាន​មក​ធញវើ​ការ​នៅ​លើ​ទឹកដី​កម្ពុជា ហើយ​ចូល​រួម​កសាង​ប្រាសាទ​ដែរ​ឬ​ទេ ។

ដោយ​វិភាគ​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​យ៉ាង​ល្អិតល្អន់​ទៅ, បើ​ខ្ញុំ​ហ៊ាន​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ, គេ​បាន​រក​ឃើញ​ប្រធាន​ក្បាច់ រូបមន្ត​ទាំងឡាយ​ដូច​ខ្ញុំ​បាន​និយាយ, ដែល​គេ​ពុំ​ដែល​ស្គាល់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ហើយ​ដែល​មាន​ភាព​ដូច​គ្នា​យ៉ាង​សុទ្ធសាធ​នឹង​ប្រធាន​ក្បាច់ រូបមន្ត​ទាំងឡាយ ដែល​គេ​ឃើញ​មាន​នៅ​អាស៊ីមីន័រ, នៅ​ប្រទេស​ម៉េសូបូតាមី ហើយ​ថែម​ទាំង​មាន​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ​ក្រិក – រ៉ូម៉ាំង ទៀត​ផង ។ ខ្ញុំ​គ្រាន់​តែ​លើក​យក​ឧទាហរណ៍ ដ៏​ល្បីល្បាញ​នៃ​ក្បាច់​ក្បាល​សសរ​ក្លាស៊ីក​ខ្មែរ ដែល​មាន​គំនូស​កាត់ (Profil) ដូច​គ្នា​សុទ្ធសាធ ទៅ​នឹង​គំនូស និង​សិល្បៈ​ក្រិក ដូច​ដែល​គេ​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​កូលីហ្ស៊េ (Colisée) ទីក្រុង​រ៉ូម ។

ប្រអាន​ក្បាច់ ស្ដីពី​សត្វ​ចតុប្បាទ​ដាក់​ប្រជល់​មុខ​គ្នា​លើ​ផ្ទាំង​ចម្លាក់​ច្រក​ទ្វារ​បង្អួច​ប្រាសាទ​បាយ័ន ឬ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត រំលឹក​អោយ​ឃើញ​ប្រធាន​ក្បាច់​ដូច​គ្នា​នឹង​សាស្សានីដ (sasanite), 1 ប្រហែល​ជា​សាស្សានីដ​ខ្លួន​ឯង ត្រូវ​បាន​ចម្លង​ពី​សិល្បៈ​អេហ្ស៊េ (L’ art égéen)

ឆ្លង​មក​ពី​ទិស​មួយ​ផ្ទុយ​គ្នា, គេ​សង្កេត​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ​ខ្មែ​ផង​ដែរ នូវ​ប្រធាន​ក្បាច់​អូសេយានី, ដូចជា​មុខ​បីសាច ដែល​គេ​ហៅ​ថា រាហូ ហើយ​ប្រហែល​ជា​មាន​ប្រភព​មក​ពី​លលាដ៍​ក្បាល ដែល​ពួក​អ្នក​ប្រមាញ់​យក​តែ​ក្បាល នៅ​លើ​កោះ​មួយ​ចំនួន នា​ផ្នែក​ខាង​ត្បូង បាន​ចង​ដាក់​លើ​ទ្វារ​ផ្ទះ​របស់​គេ ។ ដោយ​មិន​បាន​និយាយ​ដល់​ប្រាសាទ​សង់​បន្តុប​បន្ត​អោយ​ខ្ពស់​នៅ​លើ​ភ្នំ​មាន​រាង​សាជី ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ​បាប៊ីឡូន ក៏​ដូច​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ​ម៉ាយ៉ា​ផង​នោះ​ទេ, គេ​ក៏​ឃើញ​មាន​ប្រធាន​ក្បាច់​ជើង​ទៀន​រាង​មូល ដាក់​កៀក​គ្នា​បិទ​ជា​បង្អួច ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​បំផុត​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទ​អង្គរ ហើយ​ដែល​គេ​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ ទាំងឡាយ នៃ​ទ្វិប​អាមេរិក​កណ្ដាល ។

ម្យ៉ាង​ទៀត, វា​ជា​ការ​អោយ​ជឿ​បាន​ណាស់​ថា នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​សម័យ​បុរាណ អក្សរ​សិលា​ចារឹក​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត ហើយ​ប្រាសាទ​ទាំងឡាយ​ក៏សាង​ឡើង​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រះ​សិវៈ ព្រះ​វិស្ណុ ឬ ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ, គេ​បាន​ជឿ​ហើយ​អាច​សន្និដ្ឋាន​ភ្លាម តាម​របៀប​និយាយ​ម៉ៅ​ថា សិល្បៈ​ខ្មែរ​ទាំងអស់​ចេញ​មក​ទាំង​ដុល​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ហើយ​ចម្លង​តាម​ហិណ្ឌូ ។ ការ​និយាយ​បែប​នេះ គឺ​ជា​ការ​មើល​ស្រាល ទាំង​ចរិត​ខ្មែរ ទាំង​ពិន្ទុ​និស្ស័យ​របស់​ខ្មែរ (Atavismes)

ជនជាតិ​ខ្មែរ មិន​ជាប់​ពូជ​ពី​ជនជាតិ​ហិណ្ឌូ​ទេ : ជនជាតិ​ខ្មែរ គឺ​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​កាត់​ពូជ​ដ៏​ច្រើន ដោយ​មាន​ពូជ​ជា​មូលដ្ឋាន​គឺ ម៉ាឡាយ – ឥណ្ឌូណេស៊ី ។ គេ​អាច​ដឹង​បាន​ម្យ៉ាង​ទៀត, នៅ​ក្នុង​ទំនៀម​ទម្លាប់ និង​ប្រពៃណី​របស់​ខ្មែរ ក៏​ដូចជា​នៅ​ក្នុង​គ្រឿង​សាស្ត្រាវុធ ឬ ឧបករណ៍​ដែល​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ប្រើប្រាស់​ដែរ ។

ជា​លទ្ធផល វា​បញ្ជាក់​អោយ​ឃើញ​ថា តាម​ចិត្ត​គំនិត និង​ចរិត​របស់​គេ, ជនជាតិ​ខ្មែរ ខុស​គ្នា​ទាំង​ស្រុង ពី​អ្នក​ស្រុក​ទាំងឡាយ​នៅ​ប្រទស​ឥណ្ឌា ។ ជនជាតិ​ខ្មែរ​ធុញទ្រាន់​ចំពោះ​បរមត្ថវិជ្ជា,ចំពោះ​អរូបិយកម្ម និង​ចំពោះ​ទ្រឹស្ដី ឬ​វិជ្ជា​ដែល​ពិបាក​យល់ ឬ ដែល​ជា​ប្រស្នា (Esotérisme) ដែល​ក​ផ្ដុំ​យ៉ាង​សំខាន់​ជា​ជំនឿ​របស់​សាសនា​ហិណ្ឌូ ។ ជនជាតិ​ខ្មែរ មិនមែន​ជា​ជនជាតិ​ដែល​និយម​កាន់​សាសនា​តឹងរ៉ឹង​ទេ ហើយ​រឹត​តែ​មិនមែន​ជា​អ្នក​កាន់ ឬ​ជឿ​សាសនា​ពេក​ផង​ដែរ, គេ​គឺ​ជា​សិល្បករ ។ ជនជាតិ​ខ្មែរ ចូល​ចិត្ត​ពិធី​បុណ្យ ចូល​ចិត្ត​ការ​សប្បាយ ចូល​ចិត្ត​របាំ និង​តន្ត្រី ។ ជនជាតិ​ខ្មែរ ពុំ​អាច​ផ្ដាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ពិភព​ខាង​ក្រៅ ដើម្បី​មក​ជ្រក​សំងំ​នៅ​ក្នុង​ពិភព​ផ្ទៃ​ក្នុង និង​ក្នុង​សមាធិ ដូចជា​ជនជាតិ​ឥណ្ឌូ​កើត​ទេ ។ ដោយ​សារ​អធ្យាស្រ័យ​របស់​គេ, ខ្មែរ​មាន​ចរិត​ប្រហាក់​ប្រហែល​ក្នា​នឹង​ជនជាតិ​ទាំងឡាយ​ខ្លះ​រស់​នៅ​លើ​ពពួក​កោះ នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​អូសេយានី ។ ចំពោះ​ជនជាតិ​ទាំង​នោះ ការ​សប្បាយ និង​រស់​នៅ គឺ​ជា​ហេតុ​ផល​នៃ​ជីវិត​របស់​ពួក​គេ ។ ខ្ញុំ​មិនធ្លាប់​ទៅ​ដល់​កោះ​ហាវ៉ៃ​ទេ, ទាំង​មិន​ធ្លាប់​ទៅ​កោះ​តាហ៊ីទី​ដែរ, ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ពេល​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​កោះ​បាលី, ខ្ញុំ​បាន​សង្កេត​ឃើញ​ពួក​អ្នក​រស់​នៅ​លើ​នោះ មាន​សេចក្ដី​សប្បាយ​រីករាយ​ដុះ​ពី​កំណើត, ចូល​ចិត្ត​សម្ដែង​សិល្បៈ និង​ចូល​ចិត្ត​សប្បាយ និយាយ​អោយ​ខ្លី​ទៅ គឺ​គេ​យល់​អំពី​ជីវិត ដែល​ធ្វើ​អោយ​ខ្ញុំ​នឹក​ឃើញ​ប្រទេស​ខ្មែរ ។

វា​ពុំ​មែន​ជា​ការណ៍​គួរ​អោយ​ងឿង​ឆ្ងល់​ទេ​ថា ខ្មែរ​មាន​សន្តាន​ចិត្ត​សាមញ្ញ​ជា​សិល្បករ​ចូល​ចិត្ត​រូបភាព​ស្អាត​ល្អ មាន​ការ​យល់​ដឹង​ពី​ស្ថាបត្យកម្ម​នៃ​ប្រាសាទ​ទាំងឡាយ​ខុស​ពី​ជន​ហិណ្ឌូ ដែល​និយម​កាន់​សាសនា​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង ហើយ​សម្រាប់​ជន​ហិណ្ឌូ សិល្បៈ គឺ​គ្រាន់​តែ​ជា​ទិដ្ឋភាព​មួយ​ជួយ​បង្ហាញ​អោយ​ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​សាសនា​មួយ ដ៏​ក្រអឺត​ក្រអោង ហើយ​ស្មុគ្រស្មាញ ។

ប្រសិន​បើ​គោលការណ៍​នេះ​មិន​ប្រែប្រួល​ទេ, នោះ​សមិទ្ធផល ប្រាកដ​ជា​ផ្សេង​ពី​គ្នា​យ៉ាង​ស្រឡះ ។

គឺ​និមិត្តរូប ដែល​គ្រប់គ្រង និង​គ្រប​ដណ្ដប់​លើ​ស្ថាបត្យកម្ម​ទាំងអស់​នៃ​ប្រាសាទ​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​សាសនា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។ ប្រាសាទ ត្រូវ​បាន​គេ​កសាង​ឡើង​ពី​គំនរ​ថ្ម​ដ៏​ធំ​សម្បើម ដែល​មាន​មុខងារ​តាង​លោកធាតុ (Cosmos), តាង​ចក្រវាឡ ជា​មួយ​នឹង​ភូតគាម, ពពួក​សត្វ, សត្វ​លោក, ទេវលោក, មនុស្ស​លោក ។

គឺ​លក្ខណៈ​នេះ​ហើយ ដែល​បង្ហាញ​នូវ​ភាព​សម្បូរ​ហូរហៀរ នៃ​ចម្លាក់​ដែល​មាន​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ហោជាង ក៏​ដូចជា​នៅ​ក្នុង​បន្ទប់​ខាង​ក្នុង​ដែរ ។

ចូល​ទៅ​ក្នុង​វិហារ​ហិណ្ឌូ គឺ​ដូចជា​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ពិភព​មួយ​ដ៏​ចម្លែក​អស្ចារ្យ និង​មមើ​មមាយ, ដែល​គេ​អាច​ពន្យល់​តែ​តាម​ឆន្ទៈ​បង្កើត​អោយ​មាន​ចក្រវាឡ​មួយ​ដូច​ក្នុង​រឿង​និទាន និង ជា​និមិត្តរូប​ប៉ុណ្ណោះ, ហើយ​មាន​តែ​អ្នក​ធ្លាប់​ត្រិះរិះ​ទេ ទើប​អាច​យល់​បាន​នូវ​ប្រស្នា​ដ៏​ពិបាក​យល់​ទាំង​នោះ ។

ស្ថាបត្យកម្ម​ឥណ្ឌា គឺ​ជា​ស្ថាបត្យកម្ម​មួយ​ដ៏​អាថ៌​កំបាំង ដែល​បង្កប់​ក្នុង​ថ្ម​នូវ​អត្ថន័យ​លាក់​បំពួន​នៃ​អត្ថបទ​ពិសិដ្ឋ ហើយ​ដែល​គ​ខិតខំ​ធ្វើ​អោយ​អ្នក​កាន់​សាសនា​អាច​យល់​បាន ។

ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ប្រាសាទ​ខ្មែរ​បង្ហាញ​ស្ថាបត្យកម្ម​មួយ​ដ៏​សាមញ្ញ មាន​ទិដ្ឋភាព​ស្ទើរ​តែ​ជា​ក្លាស៊ិក (Classique) ស្រប​ទៅ​នឹង​អធ្យាស្រ័យ​របស់​យើង​ជា​ជនជាតិ​ឡាតាំង ដែល​ស្គាល់​បញ្ញត្តិ​របស់​ពួក​គេ, ស្គាល់​ទស្សន​វិស័យ​របស់​គេ, ស្គាល់​ច្រក​ល្ហក​របស់​គេ នៅ​ក្នុង​ស្ថាបត្យកម្ម​នោះ ។

ជនជាតិ​ខ្មែរ ចេះ​យក​ប្រធាន​ក្បាច់​ទាំងឡាយ​ដែល​នាំ​ចូល​មក​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ហើយ​ប្រើប្រាស់​ប្រធាន​ក្បាច់​ទាំង​នោះ ពុំ​មែន​ទុក​ជា​បព្វជិត​ត្រូវ​គោរព​នោះ​ទេ, ប៉ុន្តែ ទុក​ជា​អ្នក​តែង​លំអ​ដ៏​គួរ​អោយ​ចាប់​អារម្មណ៍ សម្រាប់​អោយ​មាន​សុខដុមភាព ជា​មួយ​ខ្សែ​បន្ទាត់​ល្អ ៗ ក៏​ដូចជា ជា​មួយ​និមិត្តរូប​ដែល​ប្រធាន​ក្បាច់​ទាំង​នោះ​បាន​បង្ហាញ ។ សត្វ​ចតុប្បាទ​ទាំង​នោះ, សត្វ​ចម្លែក ៗ ទាំង​នោះ, ដែល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​អោយ​មាន​ចលនា​ជា​សត្វ​មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា, ត្រូវ​បាន​ជនជាតិ​ខ្មែរ យក​វា​មក​បង្ហាញ​អោយ​ទៅ​ជា​វោហារ​សិល្បៈ ហើយ​គេ​ត្រូវ​តែ​ទទួល​ស្គាល់​ថា ជនជាតិ​ខ្មែរ​ចេះ​ទាញ​យក​មក​ប្រើ​យ៉ាង​ប៉ិន​ប្រសប់​នូវ​សមាសភាព​ខ្លះ អំពី​សោភណភាព​ស្ថាបត្យកម្ម ឬ សោផណភាព​តែង​លំអ ដែល​ជនជាតិ​ហិណ្ឌី​រវល់​តែ​លង់​លក់​ក្នុង​សុបិន ពុំ​ដែល​ចេះ​ធ្វើ​អោយ​សម្រេច​បាន​នោះ​ឡើយ ។

ខ្ញុំ​នឹង​លើក​យក​ឧទាហរណ៍​ដែល​គេ​ស្គាល់​គ្រប់​គ្នា ហើយ​ដែល​គេ​បាន​កសាង​ឡើង​ជា​ញឹក​ញាប់​នៅ​ក្នុង​ស្ថាបត្យកម្ម​នៃ​ប្រទេស​ខ្មែរ​នោះ គឺ​នាគ ។ សត្វ​នាគ​មាន​ក្បាល​ច្រើន​នេះ ដែល​ជា​រចនាបទ​មួយ​បង្ហាញ​រូប​ពស់វែក, បង្កើត​បាន​ជា​ទិដ្ឋភាព ដែល​បន្ស៊ី​គ្នា​ទៅ​នឹង​ការ​តែង​លំអ​ស្ថាបត្យកម្ម​នៃ​ប្រាសាទ​ទាំងឡាយ នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា, ធ្វើ​ជា​បង្កាន់​ដៃ​អម​ផ្លូវ​ថ្នល់​លើក​ចូល​ទៅ​កាន់​ប្រាសាទ, សត្វ​នាគ​ក្បាល​ច្រើន​នេះ ប្រកួត​ប្រជែង​ជា​មួយ​នឹង​ទស្សនាទាន​តុបតែង​លំអ ដែល​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប និង​ប្រទេស​អាស្ស៊ីរី (Assyrie) បាន​បន្សល់​ទុក​អោយ​យើង (ជនជាតិ​បារាំង)

ដូច​គ្នា​ដែរ, ប្រធាន​ក្បាច់​ទាំង​នោះ ដែល​មាន​ចរិត​សាសនា​ជា​ពិសេស និង​ប្រើ​ជា​និមិត្តរូប​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា គឺ​គ្រុឌ, ដំរី, សឹង្ហ, –។ នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​វិញ សត្វ​ទាំង​នេះ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ហេតុ​ផល​យ៉ាង​ធម្មតា សម្រាប់​ការ​តែង​លំអ​ប្រាសាទ វិហារ ប៉ុណ្ណ៉ ។ រូប​សត្វ​ទាំង​នោះ ត្រូវ​បាន​ហ៊ុម​ព័ទ្ធ​ដោយ​ភ្ញី​ផ្កា​តែង​លំអ​ដ៏​សម្បូរ ហើយ​បង្កើត​បាន​ជា​ខ្សែ​ប្រទាក់​ឆ្វាក់​គ្នា ឬ​ក៏​ផ្ដាច់​ទៅ​ជា​ចម្លាក់​ក្រឡោត ជួយ​ធ្វើ​អោយ​ផ្នែក​ខាង​មុខ​ប្រាសាទ​មាន​ទិដ្ឋភាព​ស្កឹមស្កៃ ។

នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា, ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ក៏​ដូច​ផ្នែក​ខាង​ក្រៅ​ដែរ គឺ​ជា​និមិត្តរូប​តាង​លោកធាតុ (Cosmos) ហើយ​បន្ទប់​កណ្ដាល (La cella) ដែល​មាន​ទេវរូប​នៅ​ខាង​ក្នុង គឺ​ប្រដូច​ទៅ​នឹង​អង្គ​ទេវៈ ដែល​ផ្ទុក​ពន្លក​ពូជ​ពិសិដ្ឋ ។ ប្រាសាទ​ទាំងមូល មាន​ជីវិត, ញាប់ញ័រ ហើយ​កម្រើក, ហើយ​ចម្លាក់​ទាំងអស់ ដែល​ពង្រាយ​យ៉ាង​ច្រើន​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង មាន​ចលនា​ប្រកប​ដោយ​ពលានុភាព​ដ៏​របឹង ។ សត្វ​ចតុប្បាទ ឬ សត្វ​ចម្លែក​ទាំងឡាយ ចំអើត​ឈរ​លើ​ជើង​ក្រោយ, ជញ្ជ្រំ​ជើង​លើ​សាកសព, ទេវតា, ទេពអប្សរ ឱប​ប្រទាក់​គ្នា​ជា​គូ ៗ ជួន​កាល​ប្រកប​ដោយ​ភាព​បរិសុទ្ធ​ដ៏​ត្រកាល ប៉ុន្តែ ជា​ញឹកញយ​ដែរ ឋិត​ក្នុង​សភាព​មិន​អាច​ពណ៌នា​បាន ។ ចម្លាក់​ទាំងឡាយ​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​វិញ ច្រើន​តែ​ជា​ចម្លាក់​ឋិតវន្ត (Statique) ហើយ​ធុញទ្រាន់​ចំពោះ​កាយវិការ​កញ្ឆក់​កញ្ឆែង និង​ឃោរឃៅ ។ ចំណែក​ភាព​បរិសុទ្ធ នៃ​ចម្លាក់​ក្រឡោត (bas reliefs) ខ្មែរ​វិញ, គឺ​វា​ជា​ហេតុការណ៍​មួយ ដែល​គេ​ស្គាល់​ពេក​ទៅ​ហើយ មិន​ចាំបាច់​ពណ៌នា​អំពី​រឿង​នេះ​ទៀត​ទេ ។

នេះ​មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា និមិត្តរូប​នេះ មិន​មាន​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​នោះ​ទេ, អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំងឡាយ ដូចជា​លោក​ហ្គោលូបេវ (Goloubew) លោក​សឺដេស ឬ លោក​មុស បាន​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​ការ​សិក្សា​ពិសេស ហើយ​យ៉ាង​ក្បោះក្បាយ​ណាស់ ស្ដីពី​ប្រធានបទ​នេះ, ប៉ុន្តែ និមិត្តរូប​នេះ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​លំដាប់​នៃ​គំនិត​ទាំងឡាយ​ផ្សេង​ក្រៅ​ពី​លំដាប់​នៃ​គំនិត ដែល​ប្រាសាទ​ទាំងឡាយ​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បាន​បង្ហាញ ។

ប្រសិន​បើ​អង្កែ​ធំ (Le sanctuaire) ដែល​ជា​លំនៅ​របស់​ព្រះ​អាទិទេព​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា, នៅ​ក្នុង​ទម្លង់​ទាំង​មូល​របស់​ខ្លួន​តាំង​ពី​ក្រោម រហូត​ដល់​កំពូល ជា​តំណាង​ភ្នំ​ព្រះ​សុមេរុ ដោយ​មាន​ប្រធាន​ក្បាច់​និមិត្តរូប​យ៉ាង​ច្រើន មាន​សត្វ​លោក​គ្រប់​ប្រភេទ​ថ្ពក់​ទៅ​នឹង​គ្រប់​ក្បាច់​ខ្សែ (Les moulures), នៅ​កម្ពុជា​វិញ គឺ​ពុំ​មែន​តួ​ប្រាសាទ​ទេ ទាំង​ពុំ​មែន​អង្កែ​ធំ​ដែរ ដែល​តាង​ភ្នំ​ព្រះ​សុមេរុ​នោះ ។ ភ្នំ​ព្រះ​សុមេរុ ត្រូវ​បាន​គេ​បំប្រួញ​មក​មាន​ត្រឹម​តែ​ជា​តួនាទី​ជា​បាទដ្ឋាន (Piédestal = ជើង​ទ្រ), ជា​គំនរ​រាង​សាជី​មាន​ថ្នាក់ ៗ (Pyramide à gradins), គ្មាន​ការ​កែ​លំអ​អ្វី​ក្រៅ​ពី​មាន​សត្វ​រាជសីហ៍ ឬ សិង្ហ ប្រចាំ​នៅ​ជ្រុង​ខឿន​ជណ្ដើរ ឬ ជួន​កាល​មាន​រូប​សត្វ​ដំរី នៅ​លើ​ជ្រុង​នៃ​ថ្នាក់​ទាំងឡាយ ។

និយាយ​ដោយ​ខ្លី​មក, នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា អង្កែ​ធំ (Le sanctuaire) គឺ​ឋិត​នៅ​ជាន់​ក្រោម​ផ្ទាល់​ដី ឬ​ឋិត​នៅ​លើ​លាន​តូច​មួយ (Une petite terrasse) មិន​សូវ​ខ្ពស់​ពេក​ទេ : នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ អង្កែ​ធំ ឋិត​នៅ​លើ​កំពស់​មួយ ជួន​កាល​ខ្ពស់​ជាង​ទី​ដី​ជុំ​វិញ ហើយ​មាន​ខឿន​ថ្នាក់​បន្តុប​បន្ត​បន្ទាប់​គ្នា (des séries de soubassements étagés) ពន្លេច​ចេញ​ទៅ​ក្នុង​លំហ​អាកាស នូវ​កំពូល​ស្រួច ដែល​មាន​ទេវរូប​នៅ​ខាង​ក្នុង​។ នេះ​ហើយ ដែល​លោក​ហ្វីលីព្វស្ទើន អោយ​ឈ្មោះ​ថាប្រាសាទ​ភ្នំ(Le temple montagne)

ទី​បំផុត​ទៅ, ប្រាសាទ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ទេវៈ ដែល​គេ​រួម​បញ្ចូល​ទិដ្ឋភាព​មួយ​របស់​ព្រហ្ម័ណ, ជា​ព្រះ​ដ៏​កំពូល ឧប្បត្តិក​ឯង ហើយ​គ្មាន​រូបរាង​ទេ : យើង​ឋិត​នៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​ឋាន​សួគ៌ និង​ជា​ឋាន​ដែល​មាន​តែ​ក្នុង​រឿង​និទាន ។ នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​វិញ, យើ​ចុះ​មក​នៅ​លើ​ផែនដី, អាទិទេព​ដែល​នៅ​ក្នុង​អង្កែ​ធំ គឺ​ជា​រូប​តាង​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​នៃ​ព្រះ​រាជាណាចក្រ និង​តាង​ព្រះ​រាជ​អាជ្ញា ។

ព្រះ​រាជា គឺ​ជា​អាទិទេព​នៅ​លើ​ផែនដី, ប្រដូច​ទៅ​នឹង​ទេវៈ​មួយ​អង្គ ក្នុង​ចំណោម​ទេវៈ​ទាំងឡាយ​របស់​វេទដ្ឋាន​ព្រាហ្មណ៍ (un panthéon brahmanique) ។ ទេវៈ​ទាំងឡាយ​នោះ ស្នាក់​អាស្រ័យ​នៅ​លើ​បព៌ត​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៃ​ភ្នំ​សុមេរុ, និវេសនដ្ឋាន ដែល​នៅ​ក្នុង​នោះ មាន​តម្កល់​កំពូល​ព្រះ​រូប​ទេវរាជ ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​ឡើង នៅ​លើ​ដី​ខ្ពស់​ជា​រាង​សាជី មាន​ថ្នាក់ ៗ ដែរ ។

ប៉ុន្តែ ជា​ការណ៍​គួរ​អោយ​ចង់​ដឹង​ណាស់​ថា, និមិត្តរូប​និយម​ហិណ្ឌូ ស្ដីពី​ប្រាសាទ​លោកធាតុ​នេះ (Temple cosmos), ជា​តំណាង​ចក្រវាឡ, លុះ​ដល់​មក​នៅ​ប្រទេស​ទៅ, និមិត្តរូប​និយម​នេះ គេ​មិន​យក​ទៅ​អនុវត្ត​ចំពោះ​ការ​កសាង​ប្រាសាទ​ដោយ​ផ្ទាល់​ទេ, ប៉ុន្តែ គេ​បែរ​ជា​យក​មក​អនុវត្ត​ចំពោះ​ទី​ប្រជុំ​ជន (des ensembles), ចំពោះ​ផែនទី​នៃ​ក្រុង (អង្គរ​ធំ), ចំពោះ​អាង​ទឹក (នាគ​ព័ន្ធ) ទៅ​វិញ, គេ​អាច​និយាយ​ថា គឺ​ជា​ទេវកថា​របស់​ហិណ្ឌូ ដែល​គេ​ធ្វើ​អោយ​បាន​សម្រេច​ទៅ​ជា​នគរោបនីយ​វិទ្យា (វិជ្ជា ឬ វិធី​តុបតែង​ទីក្រុង)

តួយ៉ាង​ប្រាសាទ​បាយ័ន ដែល​ឋិត​នៅ​កណ្ដាល​ក្រុង​អង្គរ​ធំ គឺ​ជា​និមិត្ត​តំណាង​ភ្នំ​ព្រះ​សុមេរុ ដែល​ជា​និវេសនដ្ឋាន​នៃ​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ៧, ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​គិតគូរ ហើយ​កសាង​ប្រាសាទ​នេះ, កសាង​កំពែង​ទីក្រុង, កសាង​គូ (ឬ​ស្នាម​ភ្លោះ) ដែល​ហ៊ុំ​ព័ទ្ធ​កំពែង គឺ​ជា​និមិត្តរូប​តំណាង​មហា​សាគរ និង​បព៌ត (ភ្នំ) ដែល​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ​ផែនដី ។ ដើម្បី​បញ្ជាក់​លើ​ភាព​ផ្សេង​គ្នា នៃ​ការ​បកស្រាយ​និមិត្តរូប​និយម​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ និង​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា, ខ្ញុំ​សូម​ធ្វើ​ការ​កត់សម្គាល់​ថា នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ខ្ញុំ​មិន​ដែល​បាន​ស្គាល់​ប្រាសាទ ឬ សារព័ន​សំណង់ *ensemble de construction) ណា​ដែល​មាន​គូ (ស្នាម​ភ្លោះ) ជាប់​ត​គ្នា មាន​ជា​ថ្នាក់ ៗ ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ ដូច​ដែល​គេ​ឃើញ​មាន​យ៉ាង​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​ទេ ។

នៅ​មាន​សល់​សមិទ្ធកម្ម ជា​និមិត្តរូប​ក្រោយ​មួយ​ទៀត ដែល​ធ្វើ​អោយ​លេច​ច្បាស់​ថែម​ទៀត នូវ​ចរិត​រាជៈ ជា​មួយ​នឹង​ចរិត​ទេវៈ​នៃ​ប្រាសាទ​ចុង​សម័យ​ក្លាស៊ិក នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ ។ នោះ​គឺ​ប្រាសាទ​ដ៏​ធំ​ស្កឹមស្កៃ ច្របូក​ច្របល់ ហើយ​ច្រងេង​ច្រងាង, ប្រសិន​បើ​គេ​ឈរ​លើ​ទស្សនៈ​ស្ថាបត្យកម្ម ។ ប្រាសាទ​នោះ គឺ​ប្រាសាទ​បាយ័ន ។ អ្នក​ផង​ទាំង​ពួង​រមែង​ស្គាល់, ទោះបី​ជា​រូប​គូរ ឬ​ចត​ក៏​ដោយ, នូវ​ប៉ម​លំអ​ដោយ​មុខ​ធំ​គ្រមាំង មាន​មាត់​ញញឹម​ដ៏​អាថ៌​កំបាំង ដែល​លេច​ខ្ពស់​ឡើង​នៅ​ក្រប់​ជ្រុង, គ្រប់​ជាន់​ថ្នាក់​តែ​ដដែល ៗ ស្ទើរ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ការ​មមើ​មមាយ ។ ដំបូង គេ​បាន​បកស្រាយ​មុខ​ទាំង​នោះ​ថា ជា​មុខ​របស់​ព្រះ​ព្រហ្ម ពីព្រោះ អាទិទេព​នេះ មាន​ព្រះ​ភក្ត្រ​បួន : ប៉ុន្តែ លុះ​ដល់​អ្នក​បន្ត​ការងារ​ក្រោយ​ខ្ញុំ គឺ​លោក​ទ្រូវ៉េ (Trouvé) បាន​ជីក​កកាយ​នៅ​ខាង​ក្រោម​រូប​នៅ​កណ្ដាល​គេ, ហើយ​បាន​រក​ឃើញ​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​ដ៏​ល្អ មួយ​គ្រឿង ដែល​មាន​កម្ពស់​ជិត​បួន​ម៉ែត្រ​នោះ, ការ​បកស្រាយ​ថ្មី​មួយ ក៏​ត្រូវ​បាន​កើត​ឡើង ។ រូប​បដិមា​នោះ, តាម​លោក​សឺដេស, គឺ​អាច​ជា​ការ​លើក​ឋានៈ​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ៧ ជា​អ្នក​កសាង​ប្រាសាទ​នេះ​អោយ​ទៅ​ជា​អាទិទេព ដែល​ចរិត​លក្ខណៈ​របស់​ព្រះ​អង្គ ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ដោយ​ច្បាស់​នៅ​លើ​កំពូល​ប៉ម ក្រោម​ទិដ្ឋភាព​ព្រះ​ពោធិសត្វ​លោកេស្វរៈ ។ ព្រះ​ភក្ត្រ​ដ៏​ច្រើន បែរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ទិស​ទាំង​បួន ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​អរូបិយកម្ម​មួយ : គឺ​ព្រះ​រាជានុភាព​ប្រសិទ្ធពរ​ជ័យ​អោយ​ដល់​ទឹកដី ក្នុង​ទិស​ទាំង​បួន​នៃ​ប្រទេស ។ ចំពោះ​ព្រះ​ភក្ត្រ​ទាំង​បួន​ដដែល ៗ នៅ​លើ ប៉ម​និមួយ ៗ វិញ, លោក​ប៉ូល មុស (M. Paul Mus) ពន្យល់​រឿង​នេះ យ៉ាង​ក្បោះក្បាយ ទៅ​តាម​ចរិត​នៃ​រូប​បដិមា​ជា​ទី​សក្ការៈ ដាក់​នៅ​ក្នុង​ប្រាង្គ​តូច ៗ (chapelles) ជាប់​នឹង​ប៉ម​ទាំង​នោះ : គារវរូប​ទាំង​នោះ (idoles) តំណាង​ចរិត​នៃ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់ (Princes) និង​អ្នក​មាន​បណ្ដា​សក្តិ ដែល​ទុក​ដូចជា​ទេវៈ ឬ​ក៏​តំណាង​ទេវៈ​ក្នុង​ស្រុក ។ «ប៉ម​និមួយ ៗ គឺ​ជា​តំណាង​ខេត្ត​និមួយ ៗ នៃ​ព្រះ​រាជា​ណាចក្រ ដោយ​ឥត​សង្ស័យ​ឡើយ, ឬ​ក៏​ប្រសើរ​ជាង​នេះ, តំណាង​មជ្ឈ​មណ្ឌល​សាសនា និង​រដ្ឋបាល​របស់​ខេត្ត ។ ដូច្នេះ ប្រសិន​បើ​មុខ​ទាំង​បួន ជា​និមិត្តរូប​តំណាង​ពរះ​រាជាំនុភាព ដែល​ចែង​ចាំង​ទៅ​លើ​ផែនដី, ការ​តម្កល់​ទុក​មុខ​ទាំង​បួន​នោះ​អោយ​ឋិត​នៅ​ពី​លើ​ការ​គោរព​បូជា, និង​នៅ​ពី​លើ​ទី​កន្លែង​ផ្ទាល់​របស់​ខេត្ត​និមួយ ៗ, នោះ​ប្រហែល​ជា​មាន​ន័យ​យ៉ាង​ងាយ​ថា ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ គឺ​ជា​ព្រះ​រាជា​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​នោះ ៗ ក៏​ដូចជា នៅ​អង្គរ​ដែរ ។ ដោយ​ប្រការ​នេះ​ហើយ ទើប​មាន​ការ​ចាំបាច់​ធ្វើ​អោយ​ប៉ម​មាន​មុខ​ច្រើន អោយ​ប៉ម​និមួយ ៗ ស្រប​ជា​មួយ​នឹង​ដែនដី​មួយ​ផ្នែក​របស់​ព្រះ​រាជាណាចក្រ 2»

ចាក​ចេញ​អំពី​និមិត្តរូប​និយម​ដ៏​អាថ៌កំបាំង និង​ផុត​ជើង​ពី​ដី ដែល​យើង​បាន​ដាក់​ស្ថាបត្យកម្ម​ហិណ្ឌូ នៅ​ក្នុង​ប្រភេទ​នេះ, ឥឡូវ យើង​ចុះ​មក​ដល់​និមិត្តរូប​និយម​រដ្ឋបាល និង​សុរិយោដី​វិញ​ម្ដង – បើ​ខ្ញុំ​អាច​និយាយ​យ៉ាង​នេះ​បាន – ដោយ​បង្វែរ​ការ​បកស្រាយ​របស់​លោក​ប៉ូល មុស បន្តិច ។

ពេល​នេះ យើង​ជួប​គ្នា​នៅ​អង្គរ នៅ​កណ្ដាល​អាង​ទឹក​មួយ ដ៏​ជា​និមិត្តរូប​និយម​លោកធាតុ​នៅ​ក្នុង​កូន​ប្រាសាទ​តូច​មួយ ដែល​គេ​បាន​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ជា​គ្រូ​ព្យាបាល​ជំងី ហើយ​ដែល​ពី​ដើម​ជា​កន្លែង​សម្រាប់​បូជនិយេសន៍ ។ កូន​កោះ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ​ដោយ​នាគ​ពីរ ដែល​បាន​ផ្ដល់​ឈ្មោះ​អោយ​កោះ​នោះ​ថា : នាគ​ព័ន្ធ ។ ពស់​ឆ្វាយ​រង្វេល បង្កើត​បាន​ទៅ​ជា​បឹង​ធំ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​ពុទ្ធសាសនា, អនវតប្ត ។ បឹង​នោះ​ផ្ដល់​កំណើត​ដល់​ទន្លេ​ទាំង​បួន ហូរ​ចេញ​មក​តាម​ក្បាល​តោ, ដំរី, សេះ និង​គោ ; នៅ​អង្គរគេ​ឃើញ​ក្បាល​ទាំង​នោះ​ធ្វើ​ជា​មាត់​បង្ហូរ​ទឹក​នៅ​ក្នុង​សំណង់​តូច ៗ ជា​ឧបសម្ពន្ធ ដែល​ស្រប​ទៅ​នឹង​អាង​ទឹក​បួន​នៅ​ពី​ខាង, ប៉ុន្តែ ក្បាល​មនុស្ស ត្រូវ​បាន​ជំនួស​ក្បាល​គោ​ទៅ​វិញ ។

ដើម្បី​បញ្ជាក់ ចូរ​យើង​កត់​ចំណាំ​ថា ឥឡូវ​នេះ គេ​បាន​យក​ជា​ការណ៍​ពិត​ថា ប្រាសាទ​ធំ ៗ របស់​ខ្មែរ គឺ​ជា​ប្រាសាទ​សម្រាប់​ធ្វើ​បុណ្យ​ខ្មោច ហើយ​ពុំ​មែន​ជា​ផ្នូរ​ទេ, ពីព្រោះ វា​ពុំ​មែន​ជា​ការណ៍​ពិត​ទេ ដែល​ថា​អដ្ឋិធាតុ​របស់​ព្រះ​រាជា​ទាំងឡាយ ត្រូវ​បាន​គេ​តម្កល់​ទុក​នៅ​ទី​នោះ ក្រោយ​ពេល​បូជា​សព​រួច ។

ប្រាសាទ​ទាំងឡាយ​នោះ ត្រូវ​បាន​គេ​សាងសង់​ឡើង ដើម្បី​ជា​កិត្តិយស​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះ​រាជា​សោយ​ទីវង្គត, ហើយ​ជួន​កាល​គេ​ឧទ្ទិស​ថ្វាយ​នៅ​ពេល​ព្រះ​រាជា​គង់​ព្រះ​ជន្ម​នៅ​ឡើយ ។ ព្រះ​អង្គ​នឹង​ត្រូវ​ទទួល​បច្ឆា​មរណនាម និង​ទិដ្ឋភាព​ជា​អាទិទេព​ណា​មួយ ក្នុង​បណ្ដា​អាទិទេព​របស់​ទេវដ្ឋាន​ហិណ្ឌូ ។ ព្រោះ​ហេតុ​នេះ​ហើយ, បើ​តាម​លោក​សឺដេស ថា រូប​បដិមា ដ៏​មាន​ចំនួន​ច្រើន​របស់​ព្រះ​វិស្ណុ សីវៈ និង អាទិទេព ដទៃ​ទៀត​របស់​ឥណ្ឌា ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ នៅ​ពេល​ត្រួសត្រាយ​ព្រៃ​ចេញ​ពី​ប្រាសាទ​ទាំងឡាយ​របស់​ខ្មែរ, បង្ហាញ​អោយ​ឃើញ​ដោយ​របៀប​មិន​ចំពោះ​មួយ នូវ​មហា​បុរស​របស់​ទេវដ្ឋាន​ហិណ្ឌូ ។

«រូបភាព​ទាំង​នោះ គឺ​ភាគ​ច្រើន​ជា​រូបភាព​នៃ​ព្រះ​រាជា, ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់ ឬ​អ្នក​មាន​បណ្ដា​ស័ក្តិ​ធំ ៗ ដែល​គេ​ធ្វើ​ជា​រូបរាង​មុខ​នៃ​អាទិទេព ។ ព្រះ​អង្គ ឬ អស់​លោក​ទាំង​នោះ បាន​ភ្ជាប់​ខ្លួន​ទៅ​នឹង​អាទិទេព​រួច​ហើយ ឬ នឹង​ភ្ជាប់​ខ្លួន​ក្រោយ​ពេល​បញ្ចប់​ជីវិត​នៅ​លើ​ផែនដី​នេះ ។ ព្រះ​នាម​របស់​រូប​បដិមា​ជា​ទូទៅ គឺ​ជា​នាម​ផ្សំ​ដោយ​ព្រះ​នាម​របស់​ព្រះ​រាជា ឬ ផ្សំ​ឈ្មោះ​របស់​អស់​លោក​ទាំង​នោះ​ភ្ជាប់​ជា​មួយ​នឹង​នាម​របស់​អាទិទេព ។ ប្រការ​នេះ ចង្អុល​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា គឺ​ជា​ការ​គោរព​បូជា (Culte personnel)»3

ការ​គោរព​នេះ និង​ការ​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ដ៏​ឧត្តុង្គ​ឧត្តម​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះ​រាជា​ដែក​ត្រូវ​បាន​លើក​ឋានៈ​ជា​អាទិទេព មិន​សូវ​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ទេ, ប៉ុន្តែ គេ​ឃើញ​មាន​នៅ​ជ្វា (Java) និង​បាលី (Bali)

វា​ហាក់​ដូចជា​សេចក្ដី​ថ្លៃ​ថ្នូរ (l’orgueil) របស់​ស្ដេច​ប្រទេស​ខ្មែរ បញ្ចប់​នៅ​ត្រឹម​ឈោង​ចាប់​យក​ទី​បំផុត (atteindre le paroxysme) ដែល​មិន​គួរ​ចាប់​យក​ទៅ​វិញ ដោយ​មិន​រវល់​ដល់​ការ​ស្រុត​ចុះ​ដុនដាប​របស់​ខ្លួន ; អ្នក​ជិត​ខាង​ដ៏​គួរ​អោយ​ខ្លាច, ស្រេក​ឃ្លាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ដែល​គរ​ទុក​ក្នុង​ព្រះ​រាជវាំង​របស់​ស្ដេច​ខ្មែរ ហើយ​នៅ​ពេល​ជា​មួយ​គ្នា​នេះ គេ​ចង់​សងសឹក​ចំពោះ​ការ​លុកលុយ និង​បរាជ័យ​ដែល​គេ​បាន​ទទួល​នៅ​ក្នុង​ដែមដី​របស់​គេ​ផ្ទាល់​ផង, ដូច​ដែល​ចម្លាក់​ក្រឡោត (les bas riliefs) នៅ​បាល័ន និង​សិលា​ចារឹក​បាន​បន្សល់​ទុក​អោយ​យើង នូវ​អនុស្សាវរីយ៍​អំពី​រឿង​នេះ​ស្រាប់, គេ​ក៏​ធ្វើ​ការ​វាយ​លុក​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជធានី ។ ការ​ស្រុត​ចុះ​ដុនដាប ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក ហើយ​អរិយធម៌ ដ៏​ត្រចះ​ត្រចង់​របស់​ខ្មែរ ចាប់​រលំ​រលយ​បន្តិច​ម្ដង ៗ ក្រោម​ការ​ចូល​លុកលុយ​ផ្ទួន ៗ របស់​សត្រូវ​មក​ពី​ខាង​ក្រៅ ។

Henri Marchal (ហង់រី ម៉ារសាល)

in France Asie No. spécial 37 – 38 – 1949

បកប្រែ ឈន អៀម

ឈ្មួញ​ទឹក​ពិត​ពឹង​ទូករី​ឈ្មួញ​គោក​ពឹង​រទេះ

សំណាង​ពឹង​ចំណេះប្រាជ្ញ​ប្រាយ​ចេះ​ពឹង​គម្ពីរ ។

ព្រះ​សង្ឃ​ពឹង​វិន័យសត្វ​ភព​ត្រៃ​ពឹង​ធរណី

សេនា​ពឹង​ឫទ្ធីឯ​អ្នក​ជី​ពិត​ពឹង​វត្ត ។

រី​មូល​ពឹង​ក្រឡឹងរី​ឯ​ត្រង់​ពឹង​បន្ទាត់

កិរិយា​ពឹង​សំពត់រី​បរិសុទ្ធ​ពិត​ពឹង​សីល ។

សត្វ​ត្មាត​ពិត​ពឹង​រុយសាច់​សត្វ​ស្អុយ​ពឹង​អំបិល

មង្គល​ពឹង​ពពិលរក្សា​សីល​ពិត​ពឹង​ទាន ។

ច្បាប់​ហៃ​មហាជន

1sasanite សន្តតិវង្ស​ពែរ ដែល​គ្រប់គ្រង​អាណាចក្រ​មួយ​លាត​សន្ធឹង​ពី​ម៉េសូប៉ូតាមី មក​ដល់​ទន្លេ​ឥណ្ឌា ពី​ឆ្នាំ ២២៤ / ២២៦ មក​ដល់​ចំបាំង​ដណ្ដើម​ទឹកដី របស់ អារ៉ាប់ ឆ្នាំ (៦៥១) ។ ឈ..

2ចូរ​អាន pour mieux comprendre Angkor”, par Grorges Coedes pp 142 et 143

3Pour mieux comprendre Angkor, par Georges Coedes p 43

Advertisements

About Bona

បណ្ដាញសម្រាប់ទំនាក់ទំនង ចែករំលែក ពិភាក្សា ពីជ្រុងមួយនៃប្រទេសកម្ពុជា

Posted on October 13, 2014, in ព្រះពុទ្ធសាសនា. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: