Monthly Archives: February 2013

បុណ្យមាឃបូជា


បុណ្យមាឃបូជា


meakha bochea

បុណ្យ​មាឃ​បូជា​ជា​ពីធី​បុណ្យ​មួយ​ដែល​មាន​សំខាន់​បំផុត​នៅ​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ។ ពិធី​បុណ្យ​ព្រះ ពុទ្ធសាសនា​មួយ​នេះ​ ត្រូវ​បាន​គេ​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ការ​ប្រារព្ធ​ឡើង​ដោយ​ពុទ្ធសាសនិក​ ខ្មែរ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ខ្មែរ​ក្រោម​នៅ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ ឬ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​យួន​ ពុទ្ធសាសនិក​​លាវ​ និង​​ ពលរដ្ឋ​សៀម​។ ពិធី​បុណ្យ​នេះ​ ប្រារព្ធ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ ១៥​ កើត​ខែ​មាឃ​ នៃ​ចន្ទគតិ​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ។​ ការ​ប្រារព្​ធ ពិធី​បុណ្យ​នេះ​ ក្នុង​បំណង​រំឭក​ដល់​ព្រឹត្តិការណ៍​ ​២​ សំខាន់ៗ​នៅ​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​គឺ៖

រំឮក​ដល់​ថ្ងៃ​ ចតុរង្គសន្និបាត​ (អាន​ថា៖​ ចៈ ឬ ចាតុរ៉ង់គៈសន់និបាត)​ នៃ​ព្រះ​ ភិក្ខុ​សង្ឃ​ទាំង​ ១២៥០អង្គ​ នា​ថ្ងៃ​ ១៥​ កើត​ ខែ​មាឃ​ នៅ​ក្នុង​វត្ត​វេឡុវ័ន​ ឋិត​នៅ​ក្នុង​ កលន្ទកនិវាបស្ថាន​ ក្រុង​រាជ​គ្រឹះ​ មកធរដ្ឋ​ ក្នុង​សម័យ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ សំដៅ​ត្រង់​ ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ដែល​ហៅ​ថា ប៊ិហារ​ (ពិហារ)​

រំឭក​ដល់​ថ្ងៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ដាក់​អាយុ​សង្ខារ​ គឺ​ពេលនោះ​ព្រះអង្គ​មាន​ព្រះជន្ម​ បើ​គិត​តាម​ឈ្មោះខែ​ នៅ​ខ្វះ​ប្រហែល ៤ខែ​ និង​បើ​គិត​តាម​ចំនួន​ថ្ងៃ​ នៅ​ខ្វះ​ ៨៨​ថ្ងៃ​ ទៀត​ នឹង​គម្រប់​ ៨០ឆ្នាំគត់​ ។ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​កំណត់​នូវ​ព្រះ​ជន្មាយុ​សង្ខារ​ថា “ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ គិត​ពី​ថ្ងៃ​នេះ​ទៅ​ នៅ​ខ្វះ​តែ​ ៣ ខែ​ទៀត​ទេ តថា​គត​នឹង​រលត់​ខន្ធ​ចូល​កាន់​និព្វាន​”​។​ ៥៨៨ឆ្នាំ​ មុន​គ្រិស្តសករាជ​ នៅ​ក្នុង​វត្តវេឡុវ័ន​ ឋិត​នៅ​ក្នុង​ កលន្ទកនិវាបស្ថាន​ ក្រុង​រាជ​គ្រឹះ​ មកធរដ្ឋ​ ព្រះពុទ្ធសមណគោត្តម​ ទ្រង់​បាន​ប្រកាស​បង្កើត​ព្រះពុទ្ធ សាសនា​ឡើង​ក្នុង​លោក​តាម​រយៈ​ «ចតុរង្គសន្និបាត»​ ដែល​មាន​សមាជិក​ព្រះអរហន្ត​ សាវ័ក​ចំនួន​ ១២៥០អង្គ​ ។

ពាក្យ​ «មាឃបូជា​» តាម​ភាសា​បាលី​សកល​គេ​ហៅ​ពិធី​បុណ្យ​នេះ​ថា​ Mãgha Pujã​ (អានថា៖ ម៉ាឃៈ ប៉ូឆា)​ ភាសា​ខ្មែរ​ហៅថា​ មាឃបូជា​ (ត្រូវ​អាន​ថា៖​មាឃៈ​បូជា ​មិន​ត្រួវ​អាន​ថា​ មាឃបូជា​ ឡើយ)​ ជន​ជាតិ​សៀម​ហៅថា​ มาฆบูชา (អានថា៖ ម៉ាឃៈបូឆា)​ និង​ជនជាតិ​លាវ​ហៅថា​ມະຄະບູຊາ (អានថាៈ ម៉ាឃៈបូឆ្សា)​ ។​

អត្ថន័យ៖ យោង​តាម​វចនានក្រមខ្មែរ​របស់​សម្តេច​ព្រះសង្ឃរាជ​ ជួន ណាត​ (ជោតញ្ញាណោ)​ ត្រង់​ទំព័រ ​៨៧២​ បាន​ពន្យល់​អត្ថន័យ​ត្រង់​ពាក្យ​ « មាឃបូជា​» ថា​ ការ​បូជា​នៅ​ក្នុង​ខែមាឃ​ ឬ​ពិធី​បុណ្យ​មួយ​សម្រាប់​ពុទ្ធ​សាសនា ធ្វើ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ពេញ​បូណ៌មី​ខែ​មាឃ ។

មាឃ​បូជា​ មាឃៈ​– សំ. បា. ( . ) (មាឃ + បូជា) ការ​ធ្វើ​បូជា​ក្នុង​ខែមាឃ​ ។ ឈ្មោះ​ បុណ្យ​មួយ​សម្រាប់​ពុទ្ធសាសនា​ ធ្វើ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ពេញបូណ៌មី​ខែមាឃ​ រំឮក​ដល់​សាវ័ក​សន្និបាត​ “ការ​ប្រជុំ​សាវ័ក​” នៃ​ព្រះសម្ពុទ្ធ​ដែល​ហៅ​ថា​ ចាតុរង្គសន្និបាត​ “ការ​ប្រជុំ​មានអង្គបួន” គឺ៖

ថ្ងៃ​នោះ​ព្រះ​ចន្ទ្រ​ចរ​ចូល​ដល់​មាឃ​នក្សត្រ​ (ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែមាឃ)​

ព្រះភិក្ខុ​សង្ឃ​ ​ចំនួន ១.២៥០​ រូប​ ឥត​បាន​មក​កំណត់​ពេល​គ្នា​ជា​មុន​សោះ​ក៏​ស្រាប់​តែ​មក​ប្រជុំ​ព្រម​គ្នា​ ក្នុង​សំណាក់​ព្រះបរមសាស្តា​

ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ទាំង​អម្បាល​នោះ​សុទ្ធ​តែ​ជា​ ឯហិភិក្ខុ​ ដូច​គ្នា​ទាំង​អស់​

ព្រះ​ភិក្ខុសង្ឃ​ទាំង​នោះ​សុទ្ធ​តែ​ជា​ព្រះអរហន្ត​ ។​ ការ​ប្រជុំ​មាន​អង្គ​ ៤​ ដូច្នេះ​ ក្នុង​ពុទ្ធសម័យ​មាន​តែ​ម្ដង​គត់​ ក្នុង​វេលា​នោះ​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​សម្ដែង​ ឱវាទបាតិមោក្ខ​។ ពួក​ពុទ្ធមា​មក​ជន​គ្រប់​ប្រទេស​ក្នុង​សាសន​កាល​រៀង​មក​ កំណត់​ យក​ថ្ងៃ​ពេញបូណ៌មី​ខែមាឃ​រាល់​ឆ្នាំ​ថា ជា​ថ្ងៃ​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​បូជា​ ៖ ថ្ងៃមាឃបូជា​, ធ្វើមាឃបូជា, បុណ្យមាឃបូជា ។

ពិធី​បុណ្យ​មាឃបូជានេះ​ លោក​ ធម្មបណ្ឌិត​ ហេង មណីចិន្តា​ នាយក​អង្គការ​ពុទ្ធសាសនា​ ដើម្បី​អភិវឌ្ឍន៍​ បាន​ធ្វើ​ការ​អត្ថាធិប្បាយ​មួយ​ថា​ បុណ្យ​នេះ​ប្រារព្ធ​ឡើង​ដើម្បី​រំឮក​ដល់​ថៃ្ង​ ដែល​ ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ប្រកាស​បង្កើត​ ព្រះពុទ្ធសាសនា​ឡើង​ក្នុងលោក​ នា​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​កាល​ពី​ ៥៨៨ឆ្នាំ​ មុន​គ្រិស្តសករាជ​ នា​ថៃ្ង ១៥​ កើត​ ខែមាឃ​ ក្រោយ​ពី​ការ​ត្រាស់​ដឹង​របស់​ព្រះអង្គ​ចំនួន​ ៩ខែគត់​ ។ ការ​បង្កើត​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ ក្នុង​ឋានៈ​ជា​អង្គការ​សាសនា​មួយ​នេះ​ ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ ព្រះសង្ឃ​ចំនួន​ ១២៥០អង្គ​ ជា​សមាជិក​ក្នុង​អង្គ​មហា​សន្និបាត​មួយ​ ដែល​បាន​និមន្ត​មក​ពី​គ្រប់​ស្រទាប់​វណ្ណៈ​ទាំងអស់​ ។​ នៅ​ក្នុង​មហាសន្និបាត​នោះ​ ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​បាន​ប្រកាស​នៅ​គោលការណ៍​ចំនួន​ ១១ប្រការ​ សម្រាប់​ឲ្យ​សមាជិក​មហាសន្និបាត​ទាំង​អស់​ប្រកាន់​យក​ជា​វិថី​ជីវិត​ និង​សម្រាប់​យក​ទៅ​ផ្សព្វផ្សាយ​ ដល់​ជន​ដទៃ​ទៀត​ ឲ្យ​បាន​យល់​ពី​ពុទ្ធសាសនា​ ។​ គោលការណ៍​ទាំង​១១​ ប្រការ​នេះ​ មាន​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​បាលី​ថា​ “ឱវាទ​បាដិមោក្ខ” ​ដែល​ពុទ្ធសាសនិកជន​ម្មាក់​ៗ​ ត្រូវ​យក​មក​សិក្សា​ឲ្យ​យល់ដឹង​ និង​អនុវត្ត​ដូច​តទៅ ៖​

គោលបំណង៖​គោល​បំណង​របស់​របស់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​​ឬ​ដូចជា​គោល​បំណង​របស់​ពុទ្ធសាសនិក​ម្នាក់ៗ​ គឺ​សែ្វង​រក​និព្វាន​ដែល​ប្រែថា​សភាវៈប្រាសចាក​ ទុក្ខ​មិន​មាន​ សេចក្តី​ទុក្ខ​ មិន​មាន​បញ្ហា នៅ​ក្នុង​ដួង​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ ពាក្យ​និព្វាន​នេះ​ មាន​ន័យ​ស្មើ​នឹង​ ពាក្យថា​ “សន្តិ “ដែល​ប្រែថា​” សេចក្តីស្ងប់ ” ។​ យើង​អាច​និយាយ​ថា​ គោលបំណង​របស់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​គឺ​ការ​បង្កើត​ឡើង​នូវ​សន្តិភាព​ក្នុង​ដួង​ចិត្ត​នេះ​ដែរ​ ក៏​ជា​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ​នៃ​សន្តិភាព​ក្នុង​សង្គម​​ដែល​ខ្លួន​រស់​នៅ​ផង​ ។ ការកាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​គឺ​ជា​ការ​ប្រឹង​ប្រែង​ ដើម្បី​បង្កើត​សន្តិភាព​ដល់​ខ្លួន​ និង​ចូល​រួម​ចំណែក​ដល់​សន្តិភាព​សង្គម​ និង​ពិភពលោក​ នេះ​ជា​កាតព្វកិច្ច​ ដែល​ពុទ្ធសាសនិក​ម្នាក់ៗ​ ត្រូវ​ប្រឹងប្រែង​ធ្វើ​ឲ្យ​សម្រេច​ ។

គោលដៅ៖​ សន្តិភាព​ ឬ និព្វាន​មិន​មែន​កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​សុំ​បន់​ស្រន់​បួង​សួង​ទេ​ និង​ក៏​មិន​អាច​កើត​ឡើង​ដោយ​សារ​ផ្តល់​ ឬ​ប្រទាន​ឲ្យ​ដោយ​ចិត្ត​ស្រឡាញ់​ មេត្តា​របស់​ អាទិទេព​ ឬ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​អង្គ​ណា​មួយ​ឡើយ​ សន្តិភាព​នេះ​ កើត​ដោយ​សារ​ការ​សន្សំ​ របស់​សកម្មភាព​ ៣​ យ៉ាង​គឺ៖

. ការ​មិន​ធ្វើ​អាក្រក់​ ការ​កម្ចាត់​អំពើ​អាក្រក់​ និង​ការពារ​អំពើ​អាក្រក់​ គ្រប់​ប្រភេទ​មិន​ឲ្យ​កើត​ក្នុង​ជីវិត​រស់​នៅ​ទាំង​ផ្លូវ​កាយ​និង​ផ្លូវ​សម្តី​។

. ការ​ធ្វើ​អំពើ​ល្អ បង្កើត​អំពើ​ល្អ​ និង​រក្សា​អំពើ​ល្អ​ឲ្យ​ស្ថិត​សេ្ថរ​គង់វង្ស​ក្នុង​ជីវិត​រស់​នៅ​ប្រចាំ​ ថៃ្ង​ទាំង​អំពើ​ល្អ​ខាង​ផ្លូវ​កាយ​និង​ផ្លូវសម្តី ។​

. ពង្រឹង​ចិត្ត​ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​អំពើ​ ដោយ​កម្ចាត់​កិលេស​ ឬ​មេរោគ​ដែល​តោង​ចិត្ត​ឲ្យ​ អស់​ទៅ​រហូត​ដល់​ចិត្ត​ស្អាត​បរិសុទ្ធ​ មិន​មាន​សភាវៈ​អាក្រក់​ស្ថិត​នៅ​ ។

. លក្ខណៈ​របស់​ពុទ្ធសាសនិក​ជន៖

លក្ខខណ្ឌទី១៖មាន​ការ​អត់ធ្មត់​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​អំពើល្អ​​និងកម្ចាត់​អំពើ​អាក្រក់ ។
លក្ខខណ្ឌទី២៖មិនប្រើអំពើហិង្សាក្នុងការរស់នៅ ។
លក្ខខណ្ឌទី៣៖មិនប្រើពាក្យបៀតបៀននិងតិៈដៀលអ្នកដទៃ។
លក្ខខណ្ឌទី៤៖រក្សាសីលរស់នៅក្នុងច្បាប់យកច្បាប់ជាធំ។
លក្ខខណ្ឌទី៥៖បរិភោគប្រើប្រាស់វត្ថុទាំងទ្បាយដោយសន្សំសំចៃនិងស្គាល់ប្រមាណ។
លក្ខខណ្ឌទី៦៖ចូលចិត្តភាពស្ងប់ស្ងាត់និងបង្កើតបរិយាកាសស្ងប់ស្ងាត់។
លក្ខខណ្ឌទី៧៖ មានសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការសម្អាតចិត្ត ធ្វើឲ្យចិត្តមានសមាធិ។

.មេរៀនពីបុណ្យមាឃបូជា៖
ថៃ្ង​នេះ​ជា​ថៃ្ង​ដែល​ព្រះពុទ្ធអង្គ​ទ្រង់​ប្រកាស​គោលការណ៍​ទាំង​១១​ប្រការ​នេះ​សម្រាប់​ ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​បរិស័ទ​យក​ទៅ​ប្រើប្រាស់

ចំណុច១៖ក្នុង​ឋានៈ​ជា​បរិស័ទ​ការ​អនុវត្តន៍​តាម​ប្រការ​ទាំង​១១​នេះ​នឹង​នាំ​ទៅ​រក​សន្តិភាព​ផ្លូវ​ចិត្ត​ជា​ពិត​ប្រាកដ ។

ចំណុច២៖​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ពលរដ្ឋ​ក្នុង​សង្គម​ ការមានគោលបំណងរួមមានគោលដៅ ដូចគ្នា និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​នេះ​ នឹង​អាច​នាំ​មក​នូវ​សន្តិភាព​ និង ​ការអភិវឌ្ឍ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​និរន្តភាព​។

ចំណុច៣៖ ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ក្រុម​បក្ស​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ ឬ ​ប្រទេសជាតិ​មួយ​ដែល​ព្យាយាម ​សែ្វង​រក​នូវ​ឱកាស​ ដើម្បី​រក្សា​សន្តិភាព​ និង​ជំរុញ​ដល់​ ការ​អភិវឌ្ឍ​ដល់​ប្រទេស​ជាតិ​ តែ​ឯង​នោះ​ ការ​គោរព​តាម​គោលការណ៍​ទាំង​ ១១ប្រការ​នេះ​នឹង​កាត់​បន្ថយ​បាន​នូវ​ អស្ថិរភាព​ជម្លោះ​ និង អំពើហិង្សា​ ដែល​កើត​មក​ពី​ការ​ប្រកូត​ប្រជែង​គ្នា​បាន​ ។

ចំណុច៤៖ ក្នុង​ឋានៈ​ជា​អ្នក​ផ្សាយ​សាសនា​ ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​គោលការណ៍​នេះ ​នឹង​ នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​យោគ​យល់​ការ​ផ្តល់​កិត្តិយស​ ដល់​គ្នា​និង​គ្នា​ ការរស់​នៅ​ជុំ​គ្នា​ ក្នុង​ឋានៈ​ជា​មនុស្ស​ជាតិ​បាន​ បើ​ទោះ​ជា​មាន​ សាសនា​ខុស​គ្នា​ក៏​ដោយ។

ចំណុច៥៖ក្នុង​ឋានៈ​ជា​អន្តរជាតិ​ការ​គោរព​តាម​គោលការណ៍​នេះ​នឹង​នាំ​មក​នូវ​និរន្តរភាព​ របស់​មនុស្សជាតិ​ បរិស្ថាន​ធម្មជាតិ​ ពិភពសត្វ​ និង​អាកាសធាតុ​ ដ៏​យូរអងែ្វង​បាន​ដោយ​ មិន​បាច់​ព្រួយបារម្ភ​ក្នុង​ការ​ដណ្តើម​គ្នា​ ដើម្បី​រស់​ឡើយ​ ៕

Advertisements

ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា និង​សង្គម​ខ្មែរ


ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា និង​សង្គម​ខ្មែរ

P026យើង​ចង់​ដឹង​ថា តាំង​ពី​អតីតកាល រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​កាល​នេះ តើ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា បាន​ជួយ​អភិវឌ្ឍន៍​សង្គម​ខ្មែរ​ដែរ​ឬ​ទេ ? សំនួរ​នេះ តម្រូវ​អោយ​យើង​ឆ្លើយ និង​ដោះស្រាយ​បំភ្លឺ ដោយ​ប្រើ​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ តាម​សម័យ​កាល​នីមួយ ៗ ដូច​តទៅ​នេះ :

សម័យ​នគរ​ភ្នំ (., ៥៤៣ – ១០៩៣, .ស ទី ១ – ៥៥០)

ខាង​ចុង​គ្រឹស្ត​សតវត្ស​ទី ៥ និង​ដើម​គ្រឹស្ត​សតវត្ស​ទី ៦ ព្រះ​បាទ​កៅណ្ឌិន្យ​ជយវរ្ម័ន ព្រះ​ចៅ​នគរភ្នំ បាន​បញ្ជូន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ពីរ​អង្គ គឺ​ព្រះ​សង្ឃ​បាលត្ថេរ និង​ព្រះ​មន្ទ្រសេនត្ថេរ ដែល​ចេះ​ភាសា​ច្រើន អោយ​ទៅ​ជួយ​ប្រែ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ជូន​ប្រទេស​ចិន តាម​សេចក្ដី​សុំ​ពី​ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​ចិន ព្រះ​នាម វូ ក្នុង​រាជវង្ស​លាង ។ ព្រះ​ថេរៈ​ទាំង​ពីរ​អង្គ​នេះ​ក៏​ទទួល​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត​អោយ​ទៅ​បំពេញ​ប្រេសិតកម្ម​នេះ តាម​សំណើរ​របស់​ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​ចិន នៅ ហ្វូណន – ក្វាងប្រែ​ថា ការិយាល័យ​នៃ​ប្រទេស​នគរភ្នំ ។ នេះ​ជា​ប្រេសិតកម្ម​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់ ដែល​ព្រះ​ថេរៈ​ទាំង​ពីរ​អង្គ បាន​បំពេញ​ជា​ផ្លូវ​រដ្ឋ​ជូន​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ ដែល​បង្កើត​បាន​ជា​មិត្តភាព​មួយ ចង​ភ្ជាប់​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ អោយ​ស្រឡាញ់​រាប់អាន​គ្នា ។ ចំណង​មិត្តភាព​នេះ បាន​បន្ត​ដល់​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ក្រោយ ៗ ទៀត​ផង ។

សេចក្ដី​ប្រែ​ព្រះ​ត្រៃបិដក ជា​ស្នា​ព្រះហស្ត​នៃ​ព្រះ​ថេរៈ​ទាំង​ពីរ​អង្គ​នេះ មាន​ចារ​ជាប់​ព្រះ​នាម​ក្នុង​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ចិន រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ កាល​សម្ដេច​ព្រះ​ឧបយុវរាជ សីហនុ វរ្ម័ន យាង​ទៅ​ប្រទេស​ចិន ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៥៦ អធិបតី​នៃ​សមាគម​ពុទ្ធសាសនា​ចិន បាន​យក​ស្នា​ព្រះ​ហស្ត​នោះ​មក​ថ្វាយ​សម្ដេច​ទត ទុក​ជា​សក្ខីភាព​នៃ​មិត្តភាព​ខ្មែរ – ចិន ដែល​មាន​អាយុ ១៥០០ ឆ្នាំ មក​ហើយ ។

នៅ ព.. ១០២៧, .. ៤៨៤ ព្រះ​បាទ​កៅណ្ឌិន្យ​ជយវរ្ម័ន​ដដែល បាន​បញ្ជូន​ព្រះ​សាក្យ​នាគសេនត្ថេរ ជា​ប្រេសិត​ទៅ​កាន់​ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​ចិន ព្រះ​នាម វុ ទី ។ ប្រេសិតកម្ម​របស់​ព្រះ​ថេរៈ​អង្គ​នេះ មាន​លក្ខណៈ​ជា​ការទូត ពីព្រោះ​ភារកិច្ច​នេះ​ជា​ទំនាក់​ទំនង​ការងារ​របស់​ប្រទេស​ជាតិ​ទាំង​ពីរ នេះ​ជា​ការ​បញ្ជាក់​បាន​ថា ភិក្ខុ​សង្ឃ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា មាន​មុខងារ​សំខាន់​ណាស់​ក្នុង​សង្គម ។

សម័យ​ចេនឡា (.. ១០៩៣ – ១៣៤៥, .. ៥៥០ – ៨០២)

ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ១ វត្ត​ព្រៃវៀរ ជា​វត្ត​មួយ​គួរ​អោយ​ចាប់​អារម្មណ៍​ខ្លាំង​ណាស់ បំភ្លេច​ចោល​មិន​បាន ។ វត្ត​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​កំពង់​ត្របែក ខេត្ត​ព្រៃវែង ជា​វត្ត​បរម​បុរាណ​មួយ​ជាប់​ឋិតថេរ​ចីរកាល តាំង​ពី​កា​នោះ​មក រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ ទៅ​ដល់​វត្ត​នេះ​ភ្លាម យើង​ឃើញ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ គួរ​អោយ​រំភើប​ចិត្ត​ខ្លាំង​ណាស់ រំភើប​ដោយ​នឹក​ដល់​បុព្វបុរស​យើង គឺ​ពិត​ជា​បុព្វការីជន គួរ​ជា​ទី​គោរព​សក្ការៈ​របស់​យើង​ជំនាន់​ក្រោយ ។ និយាយ​នេះ ហាក់​ដូចជា​មាន​តែ​វត្ត​ព្រៃវៀរ​មួយ​នេះ ដែល​មាន​តួនាទី​ថែរក្សា​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ជាតិ ។ តាម​ពិត អោយ​តែ​វត្ត​អារាម​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា គឺ​ជា​ជង្រុក​វប្បធម៌​របស់​ខ្មែរ ទោះ​ក្នុង​សម័យ​កាល​ណា​ក៏​ដោយ ។ ប៉ុន្តែ ចុះណុច​ដែល​គួរ​អោយ​ចាប់​អារម្មណ៍​នោះ​គឺ វត្ត​នេះ​កើត​ឡើង​តាំង​ពី គ.. ៦៦៤ ហើយ​ឋិតថេរ រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្អៃ​នេះ ពុំ​មាន​រលុប​រលាយ​ទៅ​ណា ហើយ​បាន​រក្សា​ទុក​នូវ​វប្បធម៌​របស់​ជាតិ​អោយ​យើង​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ទៀត​ផង ។

សម័យ​មហា​នគរ (.. ១៣៤៥ – ១៩៥៧, .. ៨០២ – ១៤៣២)

លោក ចូវ តាកួន ព្រះ​រាជទូត​ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​ចិន ប្រចាំ​ប្រទេស​មហា​នគរ បាន​សរសេរ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១២៩៦ ថា «ព្រះ​រាជា ពិគ្រោះ​កិច្ចការ​ធំ ៗ ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ»

ឯ​លោក សឺដែស ប្រវត្តិ​វិទូ​បារាំង បាន​សរសេរ​ក្នុង​កាលានុប្បវត្តិ​លាវ និយាយ​ថា ព្រះ​រាជ​កុមារ ហ្វា ងូម បាន​ទៅ​សិក្សា​ចំណេះ​វិជ្ជា​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​ជយវិមបរមេស្វរៈ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ​នេះ បំពេញ​ការ​សិក្សា​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​មហា​ថេរ​ខ្មែរ​មួយ​អង្គ មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រះ​នាម មហា ផះ សម៉នចៅ” (មហា​សមណៈ) ។ លុះ​ព្រះ​ជន្ម​បាន ១៦ ព្រះ​វស្សា ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ សព្វ​ព្រះ​ទ័យ​ណាស់ ទ្រង់​ព្រះ​មេត្តា​ប្រោស​លើក​ព្រះ​រាជ​ធីតា ព្រះ​នាម កែវ ឬ យ៉តកែវអភិសេក​ប្រទាន​ជា​អគ្គ​ជាយា ។ លុះ​ដល់ គ.. ១៣៥៣ ព្រះ​រាជា​កុមារ ហ្វា ងូម បាន​អភិសេក​ជា​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​លាវ ព្រះ​នាម ព្រះ​យ៉ា ហ្វា ងូមហើយ​ទ្រង់​ដាក់​នាម​រាជធានី​លាវ​ថា ល៉ានឆាង។ កាល​ណោះ នៅ​មិន​ទាន់​មាន​នាម​ថា លួង​ព្រះ​បាងនៅ​ឡើយ​ទេ ។ រួច​ហើយ ព្រះ​យ៉ា ហ្វា ងូម បាន​សុំ​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត​ពី​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ និមន្ត​មហា​ព្រះ​សមណៈ​ជា​គ្រូ​របស់​ព្រះ​អង្គ គណៈ​សង្ឃ​ខ្មែរ និង​សិល្បករ​ខ្មែរ​ច្រើន​នាក់ ព្រម​ទាំង​គម្ពីរ​ដីកា យក​ទៅ​ប្រតិស្ឋាន​នៅ​ប្រទេស​លាវ ។ ដើម្បី​អោយ​កើត​មាន​សិរី​សួស្ដី​ជ័យ​មង្គល​ដល់​ប្រទេស និង​ប្រជាជន របស់​ព្រះ​អង្គ ទ្រង់​ក៏​សុំ​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត​ពី​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ និមន្ត​ពុទ្ធ​បដិមា * សក្តិសិទ្ធិ​មួយ​អង្គ​ទៀត ដែល​មាន​កិត្តិនាម​ល្បីល្បាញ យក​ទៅ​ប្រតិស្ឋាន​ទុក​ជា​មង្គល ឬ​ជា​កិត្តិយស​ដល់​ព្រះ​រាជធានី​ល៉ានឆាង ។ លុះ​បាន​ទៅ​ប្រតិស្ឋាន​នៅ​ព្រះ​រាជធានី​ល៉ានឆាង​ហើយ ព្រះ​ពុទ្ធរូប​អង្គ​នេះ ត្រូវ​បាន​ថ្វាយ​នាម​ថា ព្រះ​បាង។ រាជធានី​ល៉ានឆាង តាំង​ពី​បាន​ព្រះ​បាង​ទៅ​ប្រតិស្ឋាន​ទុក​ជា​ជយ​មង្គល​ហើយ ក៏​បាន​នាមាភិធេយ្យ​ថ្មី​ថា រាជធានី លួង​ព្រះ​បាងតាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។

សេចក្ដី​រៀបរាប់​ខាង​លើ​នេះ យើង​ឃើញ​ថា ប្រេសិត​មួយ​ក្រុម​ធំ ដែល​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​បញ្ជូន​ទៅ​នោះ មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ជា​ផែនការ​មួយ រៀបចំ​ឡើង​ដើម្បី​ជួយ​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេស​លាវ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​មហា​សមណៈ និង​ព្រះ​យ៉ា ហ្វា ងូម ។ ព្រោះ​ហេតុ​នេះ សេចក្ដី​រុងរឿង​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា និង​សិល្ប​វិជ្ជាការ​នានា នៅ​ប្រទេស​លាវ អាច​កើត​ចេញ​ពី​ឥទ្ធិពល​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ​ទាំងអស់ ។

នេះ​ជា​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ដ៏​ធំ​មួយ ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​បាន​ជួយ​បំពេញ​ថ្វាយ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ ក៏​ដូចជា​សង្គម​ខ្មែរ បង្កើត​បាន​ជា​មិត្តភាព​មួយ​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ ។ ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​បាន​ឆ្លាក់​ប្រវត្តិ​នេះ ទុក​ជា​កិត្តិយស​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់ នៃ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ គណៈ​សង្ឃ​ខ្មែរ ប្រជាជន​ខ្មែរ ។ និស្សិត​លាវ ជា​បព្វជិត​ក្ដី គ្រហស្ថ​ក្ដី តែង​មក​សិក្សា​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ ក្រោម​ការ​ឧបត្ថម្ភ​ពី​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ ។

សម័យ​អាណានិគម​បារាំង (.. ១៨៦៣ – ១៩៥៣)

ក្នុង​សម័យ​នេះ បារាំង​បាន​ប៉ុនប៉ង​លុប​បំបាត់​អក្សរ​ខ្មែរ ។ នៅ​តាម​សាលា​រៀន បារាំង​អោយ​រៀង​អក្សរ​ឡាតាំង​ជំនួស​អក្សរ​ខ្មែរ ។ នេះ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍ ដ៏​រំជួល​មួយ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ ប៉ុន្តែ ពុំ​មាន​ខ្មែរ​ណា​ហ៊ាន​តវ៉ា​ឡើយ ។ រឿង​នេះ បារាំង​ខំ​ព្យាយាម​ខ្លាំង​ណាស់ ប៉ុន្តែ ពេល​ក្រោយ​មក ស្រាប់​តែ​បារាំង​អោយ​រៀង​អក្សរ​ឡើង​វិញ ។ តើ​មូលហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​បារាំង​លះបង់​គំនិត​លុប​បំបាត់​អក្សរ​ខ្មែរ ។

ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ខាង​លើ ទៅ​តាម​សម័យ​កាល​នីមួយ ៗ ធ្វើ​អោយ​យើង​ដឹង​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ថា វត្ត​អារាម​ជា​ជង្រុក​វប្បធម៌ ជា​មជ្ឈ​មណ្ឌល​ផ្សព្វផ្សាយ​ពុទ្ធិ និង​ថែរក្សា​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ជាតិ តាំង​ពី​អតីតកាល​ដ៏​យូរលង់​មក​ហើយ ។ ឯ​ព្រឹត្តិការណ៍​លុប​បំបាត់​អក្សរ​ជាតិ ដែល​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ដែល​គួរ​អោយ​រន្ធត់​នោះ ត្រូវ​បាន​វត្ត​អារាម​ប្រឈម​មុខ​ត​ទល់​ទៀត ។ ភិក្ខុ សាមណេរ​គ្រប់​វត្ត​អារាម នៅ​តែ​សរសេរ​ចារ​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ​ដដែល សូត្រ​ធម៌ បង្ៀន​ធម៌ ជា​អក្សរ​ខ្មែរ ។ បង្រៀន​អក្សរ​ខ្មែរ​ដល់​កូន​ចៅ​ដែល​ទៅ​នៅ​វត្ត ។ គម្ពីរ​ដីកា សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត ក្បួន​តម្រា​ទាំងឡាយ ត្រូវ​ភិក្ខុសាមណេរ​គ្រប់​វត្ត ថែរក្សា​ទុក​យ៉ាង​ម៉ត់ចត់ ។ ការ​ប្រឈម​មុខ​ត​ទល់​នឹង​បារាំង​របស់​វត្ត​អារាម​នេះ ធ្វើ​អោយ​បារាំង​ទាល់​ច្រក ពីព្រោះ​បារាំអ​មិន​ហ៊ាន​រំលោភ​លើ​វត្ត​អារាម ។ មនុស្ស​ខ្មែរ​នា​ពេល​នោះ មាន​ការ​រួម​គំនិត​គ្នា​ខ្លាំង​ណាស់ ។ ពុទ្ធបរិស័ទ​គ្រប់​វត្ត មាន​គំនិត​ប្រឆាំង​បារាំង​ដូច ៗ គ្នា ប៉ុន្តែ វត្ត​អារាម (ភិក្ខុ -​សាមណេរ) ជា​អ្នក​ចេញ​មុខ ។ ឥទ្ធិពល​នេះ ធ្វើ​អោយ​សាលា​រៀន​អក្សរ​ឡាតាំង​របស់​បារាំង​ចុះ​ខ្សោយ ជា​លំដាប់ ។ ទី​បំផុត បារាំង​អោយ​រៀន​អក្សរ​ខ្មែរ​ដដែល ។ ប្រសិន​បើ គ្មាន​វត្ត​អារាម​ទេ​នោះ អក្សរ​ជាតិ​របស់​យើង ត្រូវ​លុប​រលាយ​បាត់​អស់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​ឯង ។

សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម (១៩៥៣ – ១៩៧០)

ក្នុង​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម រដ្ឋាភិបាល និង​វត្ត​អារាម មាន​ការ​ជិត​ដិត​គ្នា​ល្អ​ណាស់ ។ គំនិត​នេះ ពិត​ជា​មាន​ការ​ដិតដាម​ជាប់​ឥទ្ធិពល​ពី​មហា​ក្សត្រ​មុន ៗ ដូចជា​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ២ រហូត​ដល់​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី ៧ ជាដើម ។ ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ២ ដែល​តាំង​រាជធានី នៅ​លើ​ភ្នំ​គូលេន ហៅ «មហេន្ទ្រ​បព៌ត» ព្រះ​អង្គ​បាន​រៀបចំ​ពិធី​សំខាន់ ៗ​ពីរ​គឺ ពិធី «ទេវរាជ» និង​ពិធី «ពុទ្ធរាជ» ។ ពិធី​ទាំង​ពីរ​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​អោយ​យើង​យល់​ថា ព្រះ​អង្គ​ឱប​សាសនា​ទាំង​ពីរ​គឺ ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា និង​ពុទ្ធសាសនា ។ តាម​ពិត កំណើត​សាសនា​របស់​ព្រះ​អង្គ​គឺ ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា តែ​ក្រោយ​មក ដោយ​ពុទ្ធសាសនា​រីក​ចំរើន ព្រះ​អង្គ​ក៏​បែរ​មក​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ទៀត ។ នេះ​ជា​ការ​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ២ ជា​បុព្វការី​របស់​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ៧ ។ ឯ​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម ដ៏​ដូច្នោះ​ដែរ ។ យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា ស្ទើរ​តែ​គ្រប់​វត្ត​អារាម បាន​សាងសង់​សាលា​រៀន​សំរាប់​កុមារ កុមារី ក្នុង​ចំណុះ​ជើង​វត្ត ។ កាល​នោះ ការ​សាងសង់​ទាំងឡាយ មាន​សាលា​បឋម​សិក្សា រហូត​ដល់​អនុ​វិទ្យាល័យ វិទ្យាល័យ ច្រើន​តែ​ព្រះ​សង្ឃ​ជា​ប្រធាន​នៃ​ការ​សាងសង់ ។ មាន​វត្ត​ជា​ច្រើន​បាន​ជួយ​ផ្ដល់​ការ​ងាយ​ស្រួល​ដល់​គ្រូ​បង្រៀន ដោយ​ផ្ដល់​ទី​កន្លែង​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​វត្ត និង​ផ្គត់ផ្គង់​ភោជនាហារ​ទៀត​ផង ។

នៅ​ឯ​ក្រុង​ភ្នំពេញ​វិញ វត្ត​នីមួយ ៗ ផ្ទុក​ដោយ​សិស្ស និង​និស្សិត ស្នាក់​នៅ​រៀន​សូត្រ ឆ្នាំ​ខ្លះ ភិក្ខុ សាមណេរ​មាន​តិច​ជាង​សិស្ស និស្សិត ។ គ្រាន់​តែ​វត្ត​ឧណ្ណាលោម​មួយ ឆ្នាំ​ខ្លះ ភិក្ខុ សាមណេរ​មាន​ត្រឹម ៤០០ អង្គ ឯ​សិស្ស និស្សិត មាន​ដល់​ទៅ​ជាង ៥០០ នាក់ ក៏​មាន ។ សិស្ស និស្សិត ទាំង​នេះ​មាន​ការ​ស្រឡាញ់​ស្និទ្ធស្នាល​ជា​មួយ​ភិក្ខុ សាមណេរ​ណាស់ ។ សាស្ត្រាចារ្យ​ខ្លះ បន្ត​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​វត្ត រហូត​ដល់​មាន​គូ​ស្រករ ទើប​ចេញ​ពី​វត្ត ដោយ​នាំ​យក​នូវ​ស្លាក​ស្នាម​ស្រឡាញ់​វត្ត និង​ភិក្ខុ សាមណេរ​ទៅ​ជា​មួយ​ផង ។ មាន​សកម្មភាព​វប្បធម៌​ច្រើន​ទៀត ដែល​វត្ត​អារាម និង​ព្រះ​សង្ឃ​ពុទ្ធសាសនិក​យើង បាន​រួម​ចំណែក​លើក​ស្ទួយ​សង្គម​ជាតិ ។

តាម​ការ​សិក្សា​ដោយ​សង្ខេប​របស់​យើង, យើង​ឃើញ​ថា តាំង​ពី​បុរាណ​រៀង​មក ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​បាន​ដើ​តួនាទី​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយ​បាន​រួម​ចំណែក​ដល់​ភាព​ថ្កុំថ្កើង​រុងរឿង និង​កិត្យានុភាព​នៃ​មាតុភូមិ​អង្គរ ដោយ​បាន​ថែរក្សា លើក​តម្កើង អត្ត​សញ្ញាណ​ជាតិ​កម្ពុជា ភាសា អក្សរសាស្ត្រ វប្បធម៌ សីលធម៌ ប្រពៃណី ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្មែរ​ដ៏​ល្អ​បវរ ព្រម​ទាំង​បាន​បង្ហាញ​ផ្លូវ​រស់​នៅ ដ៏​សុខសាន្ត​ដល់​ខេមរជន​គ្រប់​រូប​អោយ​ដើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​សន្តិភាព វិបុលភាព និង​សុភមង្គល ដោយ​ចៀសវាង​អំពើ​ហឹង្សា អកុសល​កម្ម បាបកម្ម​ផ្សេង ៗ ។

នា​ដំណាក់​កាល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា ដែល​ស្ទើរ​តែ​ផុត​រលត់​សូន្យសុង​ក្នុង​កម្លុង​ឆ្នាំ ១៩៧៥ – ១៩៧៩ បាន​រីក​ចំរើន​ឡើង​វិញ ក្នុង​សន្ទុះ​មួយ​ថ្មី ដោយ​បាន​ទទួល​ការ​ឧបត្ថម្ភ​ពី​ពុទ្ធសាសនិក​ដ៏​សប្បុរស​ក្នុង​ប្រទេស និង​ក្រៅ​ប្រទេស ។ ជា​មួយ​នឹង​ការ​រីក​ចំរើន​នេះ ទោះបី​បញ្ហា​ថ្មី ៗ បាន​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សាសន​មណ្ឌល ក៏​មន្ត្រី​សង្ឃ និង​មន្ត្រី​ធម្មការ​ខេត្ត ក្រុង​របស់​យើង បាន​រិះ​រក​វិធី​សាស្ត្រ​ដោះស្រាយ​មួយ​ដ៏​សម​ហេតុ​ផល សំដៅ​ពង្រឹង​តួនាទី​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ឡើង​វិញ តាម​រយៈ​តួនាទី​របស់​វត្ត​អារាម, របស់​ព្រះ​សង្ឃ និង​ការ​អប់រំ ឃោសនា​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​ព្រះ​ធម៌ ពុទ្ធ​ឱវាទ សីលធម៌ ចរិយា​ធម៌ ដើម្បី​បង្កើន​ជំនឿ​ទុក​ចិត្ត​របស់​ពុទ្ធសាសនិកជន​ទៅ​លើ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា និង​តម្រង់​ទិស​សង្គម និង​យុវវ័យ​ជំនាន់​ក្រោយ ៗ អោយ​បន្ត​គោរព​ចំពោះ​ព្រះ​ធម៌​របស់​ព្រះ​សម្មា​សម្ពុទ្ធ​នៃ​យើង ។ សកម្មភាព​ដែល​មន្ត្រី​សង្ឃ និង​មន្ត្រី​ធម្មការ​ខេត្ត ក្រុង របស់​យើង យក​ព្រះ​ទ័យ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ជា​ពិសេស​នោះ​គឺ ការ​បន្ត​ការ​គាំទ្រ​ដល់​ការងារ​មនុស្ស​ធម៌ និង​សង្គមកិច្ច ដូចជា​កសាង​វត្ត​អារាម កសាង​បណ្ណាល័យ កសាង​សាលា​រៀន ផ្លូវ​ថ្នល់ មន្ទីរ​ពេទ្យ​ការ​ទំនុក​បំរុង​ដល់​ចាស់​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​គ្មាន​កូន​ចៅ កុមារ​កំព្រា និង​ប្រជារាស្ត្រ​ជួម​គ្រោះ​ភ័យ​ដោយ​ប្រការ​ផ្សេង ៗ ជាដើម ព្រោះ​យើង​មាន​ជំនឿ​ជឿជាក់ កិច្ចការ​ទាំងអស់​នេះ ទោះ​ធំ​ឬ​តូច, ច្រើន​ឬ​តិច​ក្ដី សុទ្ធ​តែ​មាន​ឥទ្ធិពល​ចូល​ជ្រៅ​ក្នុង​ជីវភាព​សង្គម ដែល​ញ៉ាំង​អោយ​តូនាទី​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា កាន់​តែ​រីក​ចំរើន​រឹងមាំ​ទៅ​អនាគត ៕

 

កែ​សម្រួល ៖ ឱម ខែម និង សុខ សេង

*ពុទ្ធ​បដិមា​អង្គ​នេះ ប្រហែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ព្រះ​នាម «ជយពុទ្ធ​មហានាថ» ពីព្រោះ ពុទ្ធរូប នាម​ជយពុទ្ធ​មហានាថ ទាំង ២៥ អង្គ មាន​កិត្តិនាម​ល្បីល្បាញ​ខ្លាំង​ណាស់​ដល់​ប្រទេស​នានា ។

កំណាព្យ៖ ១៤ កុម្ភៈ


25560214-075113 ព្រឹក.jpg

បទវិចារណកថាខ្លី៖ បើមិនបានជួយឲ្យថ្កុំថ្កើងទេ កុំមកបន្ថោកតម្លៃវប្បធម៌ និង សង្គមជាតិខ្លួនឯង


thinking

ប្រទេស​នានា​នៅ​លើ​ពិភពលោក​នេះ​ សុទ្ធ​តែ​មាន​វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ រៀង​ៗ​ខ្លួន​ដើម្បី​បញ្ជាក់​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​ ទៅ​កាន់​មនុស្ស​ម្នា​ទាំង​ពួង​ក្នុង​លោក​ឲ្យ​ដឹង​ និង​ ស្គាល់​កាន់​តែ​ច្បាស់​ពី​តម្លៃ​នៃ​ជាតិសាសន៍​ខ្លួន​។​ ពី​ជាតិ​សាសន៍​មួយ​ទៅ​ជាតិ​សាសន៍​មួយ​ទៀត​ តែង​តែ​មាន​ការ​ចម្លង​ ឬ​ ដក​ស្រង់​យក​ចំណុច​ល្អ​ពី​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ ដើម្បី​បាន​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​សង្គម​រៀង​ៗ​ខ្លួន​ ប៉ុន្ដែ​ចំណុច​ខ្លះយើង​មិន​គួរ​បណ្ដោយ​ឲ្យ​មាន​សកលភាវូបនីយកម្ម​នៃ​វប្បធម៌​ជ្រុល​ហួស​ហេតុ​ពេក​នោះ​ទេ​ ពិសេស​គឺ​ការ​ដែល​យើង​មិន​បាន​ច្នៃ​ប្រឌិត​ឲ្យ​មាន​លក្ខណៈ​ជាតិ​ វា​នឹង​ក្លាយ​ជា​ការ​បន្ថោក​តម្លៃ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ភាព​ថ្លៃ​ថ្នូរ​នៃ​សង្គម​មនុស្ស​ក្នុង​ប្រទេស​ជាតិ​ខ្លួន​ជាក់​ជា​មិន​ខាន​ឡើយ​។​

១៤​ កុម្ភៈ​ ដែល​លោក​ខាង​លិច​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ ទិវា​នៃ​សេចក្ដី​ស្រឡាញ់​ នោះ​ត្រូវ​បាន​យុវវ័យ​ខ្មែរ​ឈាម​រាវ​ ឬ​ ប្រភេទ​នៃ​សត្វ​មមាច​ដែល​ចង់​ខ្លាំង​ជា​មួយ​នឹង​ភ្លើង​មួយ​ក្ដាប់​ធំ​ យក​មក​កាឡៃ​ក្នុង​ន័យ​ដើម្បី​ស្វែង​រក​ការ​សប្បាយ​ក្នុង​ផ្លូវ​កាម​គុណ​ ដែល​ជា​កត្តា​នាំ​មក​នូវ​ភាព​អាម៉ាស់​ និង​ ជា​ការ​បន្ថោក​តម្លៃ​វប្បធម៌​ សីលធម៌​សង្គម​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដែល​មិន​អាច​ទទួល​យក​បាន​ឡើយ​។​ គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ថ្ងៃ​មួយ​នេះ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​ ដើម្បី​សេចក្ដី​សប្បាយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ ប៉ុន្ដែ​វា​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ជន​រួម​ជាតិ​ដទៃ​ទៀត​ដែល​រស់​ក្នុង​សង្គម​កម្ពុជា​ ត្រូវ​រង​នូវ​ភាព​អាម៉ាស់​ផង​ដែរ​ ដោយ​សារ​តែ​ប្រភេទ​នៃ​យុវវ័យ​ជំពូក​នោះ​។​

ទាំងស្រី​ ទាំងប្រុស​ សុទ្ធ​តែ​ជ្រួលជ្រើម​ ត្រេកត្រអាល​ក្នុង​ផ្លូវ​កាមគុណ​ និង​ ឈ្លក់​វង្វេង​ដោយ​ចេតនា​ពិត​ៗ​ ហើយ​កំពុង​តែ​នាំ​គ្នា​ព្រួត​ដៃ​វាយ​បន្ថោក​តម្លៃ​កិត្តិយស​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យស្អុយ​រលួយ​ កិត្តយស​គ្រួសារ​ ពិសេស​នោះ​គឺ​បន្ថោក​ដល់​តម្លៃ​សង្គម​កម្ពុជា​ទាំង​មូល​ឲ្យ​កាន់​តែ​ធ្លាក់​ទាប​ស្ទើរ​ដល់​ដី​ ដោយ​សារ​តែ​អំពើ​អបាយមុខ​នៃ​យុវវ័យ​ពាលា​អាវាសែ​ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទាំង​ងងើល​ ដើម្បី​តែ​ក្ដី​សប្បាយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​។​

សង្គម​គេ​មិន​បំបិទ​សិទ្ធិ​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​យុវវ័យ​ប្រភេទ​នេះ​ គួរ​ប្រើប្រាស់​សេរីភាព​ខ្លួន​ឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ ប្រកប​ដោយ​ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​ និង​ មាន​ដែន​កំណត់​។​ ទិវា​នេះ​បើ​យក​មក​កាឡៃ​ឲ្យ​ល្អ​គឺ​ពិត​ជា​ល្អ​ តែ​បើ​យក​មក​កាឡៃ​ឲ្យ​អាក្រក់​គឺ​ពិត​ជា​អាក្រក់​ និង​គួរ​ឲ្យ​ស្អប់​ខ្ពើម​ជា​ទី​បំផុត​។​ យើងអាចយកទិវានេះមកសម្ដែងនូវសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះជីដូនជីតា មាតាបិតា បងប្អូន មិត្តភក្ដិ និង មនុស្សផ្សេងៗ ក្នុងន័យត្រឹមត្រូវ ប្រកបដោយភាពថ្លៃថ្នូរបំផុត(ករណីដែលយើងចង់ទទួលយកវប្បធម៌នេះ ) ប៉ុន្ដែ​ក្រុម​យុវជន​ យុវតី​ដែល​ពោរពេញ​ដោយ​ភាព​ជ្រួលជ្រើម​ និង​ ត្រេកត្រអាល​បំផុត​នោះ​ មិន​បាន​យក​មក​អនុវត្តន៍​ប្រកប​ដោយ​ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​ទេ​ គេ​មាន​ចេតនា​តែ​មួយ​មុខ​គត់​គឺ​សេចក្ដី​សប្បាយ​ផ្នែក​កាមគុណ​។​

១៤​ កុម្ភៈ​ មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​យុវវ័យ​ខ្មែរ​ឈ្លក់​វង្វេង​ ជ្រួលជ្រើម​ និង​ ត្រេកត្រអាល​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​យុវវ័យ​ខ្មែរ​មួយ​ក្ដាប់​ធំ​នេះ​ទេ​ ដែល​ជា​អ្នក​ឈ្លក់​វង្វេង​ ជ្រួលជ្រើម​ និង​ ត្រេកត្រអាល​ ដោយ​ចេតនា​ពិត​ៗ​ជា​មួយ​ថ្ងៃ​ ១៤​ កុម្ភៈ​។​

១៤​ កុម្ភៈ មិន​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វប្បធម៌​ដ៏​ផូរផង់​នៃ​ប្រជាជាតិ​កម្ពុជា​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្ដែ​យុវវ័យ​នៃ​ប្រជាជាតិ​កម្ពុជា​មួយ​ក្ដាប់​ធំ​នេះ​ទេ​ ដែល​ជា​អ្នក​យក​ថ្ងៃ​ ១៤​ កុម្ភៈ​ មក​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វប្បធម៌​ដ៏​ផូរផង់​នៃ​ប្រជាជាតិ​ខ្លួន​។​

១៤​ កុម្ភៈ​ មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់បង់​តម្លៃ​កិត្តិយស​ និង​ ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​នៃ​ស្ដ្រី​ខ្មែរ​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្ដែ​ស្ដ្រី​ខ្មែរ​ជា​យុវតី​មួយ​ពួក​នេះ​ទេ​ ដែល​យក​ថ្ងៃ​ ១៤​ កុម្ភៈ​ ដើម្បី​បំផ្លាញ​តម្លៃ​កិត្តិយស​ និង​ ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​របស់​ខ្លួន​ឯង​។

១៤​ កុម្ភៈ​ មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់បង់​តម្លៃ​កិត្តិយស​ និង​ ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​នៃ​បុរស​ខ្មែរ​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្ដែ​បុរស​ខ្មែរ​ជា​យុវជន​មួយ​ពួក​នេះ​ទេ​ ដែល​យក​ថ្ងៃ​ ១៤​ កុម្ភៈ​ ដើម្បី​បំផ្លាញ​តម្លៃ​កិត្តិយស​ និង​ ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​របស់​ខ្លួន​ឯង​។​

សរុប​សេចក្ដី​មក​បើ​មិន​បាន​ជួយ​ចូក​ជួយ​ចែវ​ដល់​វប្បធម៌​ជាតិ​ឲ្យ​បាន​រុងរឿង​ទេ កុំ​យក​ជើង​រា​ទឹក​ដោយ​អំពើ​ពាល​ អាវាសែ​ដែល​បន្ថោក​តម្លៃ​វប្បធម៌​ជាតិ​សាសន៍​ខ្លួន​។ បើ​ឥត​ទ្រាំ​ពុំ​បាន​ចង់​ទទួល​យក​ថ្ងៃ​ ១៤​ កុម្ភៈ​ មក​អនុវត្តន៍​ ក៏​គួរ​តែ​អនុវត្តន៍​ដោយ​ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​ ត្រឹម​ត្រូវ​បំផុត​ នាំ​ផល​ចំណេញ​ដល់​វប្បធម៌​ និង​ សង្គម​ជាតិ​ខ្លួន​៕​

បទ​វិចារណកថា​ខ្លី​នេះ​ បរិយាយ​តែចំពោះ​យុវវ័យ​ដែល​ភ្លើតភ្លើន​ និង​ មាន​ចេតនា​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​អបាយ​ទាំង​ងងើល​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ !!!​

ដោយ៖ បូណា

%d bloggers like this: